MINISTERSTWO SPRAWIEDLIWOŚCI

INFORMACJA
o sposobie przyjmowania i załatwiania skarg i wniosków
skierowanych do resortu sprawiedliwości w 2008 roku

Warszawa, maj  2009

SPIS TREŚCI
I.	WSTĘP.....................................................................................................................	  4
II. MINISTERSTWO SPRAWIEDLIWOŚCI..................................................	  4
1. Charakterystyka ilościowa załatwionych skarg i wniosków..........................	  4
2. Zestawienie załatwionych skarg i wniosków w rozbiciu na grupy 
    problemowe ze szczegółową ich charakterystyką..........................................	  5
3. Informacja o sposobie załatwienia skarg i wniosków....................................	  8
4. Informacja o terminowości załatwienia skarg i wniosków
z uwzględnieniem przyczyn przeterminowań...............................................	 15 
5. Charakterystyka ilościowa i tematyczna przyjęć interesantów
 w sprawach skarg i wniosków..................................................................	 15
6. Informacja o przyczynach wniesionych skarg i wniosków..........................	 17
7. Działania podejmowane w celu likwidacji źródeł skarg................................	 18
III. SĄDY......................................................................................................................	 22
1. Charakterystyka ilościowa załatwionych skarg i wniosków..........................	 22
2. Zestawienie załatwionych skarg i wniosków w rozbiciu na grupy
    problemowe …...................................................................................................	 24
3. Informacja o sposobie załatwienia skarg i wniosków....................................	 25
4. Informacja o terminowości załatwienia skarg i wniosków
 z uwzględnieniem przyczyn przeterminowań................................................	 30
5. Charakterystyka ilościowa i tematyczna przyjęć interesantów
    w sprawach skarg i wniosków...........................................................................	 31
6. Informacja o przyczynach wniesionych skarg i wniosków...........................	 32
7. Działania podejmowane w celu likwidacji źródeł skarg...............................	 34
IV. PROKURATURA................................................................................................	 36
1. Charakterystyka ilościowa załatwionych skarg i wniosków..........................	 36
2. Zestawienie załatwionych skarg i wniosków w rozbiciu na grupy
 problemowe ze szczegółową ich charakterystyką..........................................	 37
3. Informacja o sposobie załatwienia skarg i wniosków ..................................	 41
4. Informacja o terminowości załatwienia skarg i wniosków
 z uwzględnieniem przyczyn ich przeterminowań ..........................................	 52

5. Charakterystyka ilościowa i tematyczna przyjęć interesantów 
         zgłaszających się w trybie art. 253 kpa............................................................	 54
6. Działania podejmowane w celu likwidacji źródeł skarg................................	 56
V. WIĘZIENNICTWO............................................................................................	 56
1. Ogólna charakterystyka ilościowa skarg i próśb..............................................	 58
2. Ogólna charakterystyka tematyczna skarg i próśb.........................................	 62
3. Przyczyny i źródła skarg.....................................................................................	 68
4. Informacja o działaniach podejmowanych w celu likwidacji przyczyn 
         skarg i poprawy działalności jednostek organizacyjnych 
         Służby Więziennej..............................................................................................	 75
5. Podsumowanie i wnioski...................................................................................	 80
VI. WNIOSKI..............................................................................................................	 81

I. WSTĘP

Podobnie jak w latach ubiegłych, obywatele korzystali z określonego 
w art. 63 Konstytucji RP prawa i składali do różnych jednostek organizacyjnych resortu sprawiedliwości, w tym i do Ministerstwa Sprawiedliwości, liczną korespondencję dotyczącą funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, jak i organów z nim nie związanych.
Wystąpienie ze skargą lub wnioskiem inicjowało odpowiednie postępowanie regulowane przepisami Działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego.
W okresie objętym niniejszą informacją stwierdzono dalszy wzrost wpływu skarg i wniosków - łącznie 75.450 (w 2007 r. – 70.523, w 2006 r. - 65.825, w 2005 r. 
– 55.930). 
Z przekroczeniem ustawowego terminu załatwiono 6,3 % skarg (w 2007 r. 
– 11,2 %, w 2006 r. – 10,6 %, w 2005 r. – 5,7 % ), natomiast wskaźnik zasadności skarg w resorcie wyniósł 5,2 % (w 2007 r. – 6,5 %, w 2006 r. – 9 %, w 2005 r. 
– 9,4 %).

II. MINISTERSTWO
1. Charakterystyka ilościowa załatwionych skarg i wniosków

W 2008 r. skierowano do Ministerstwa Sprawiedliwości 30.145 skarg 
i wniosków, tj. o 2.119 czyli o 7,6 % więcej, niż w ubiegłym roku (28.026). 
W 2006 r. wpłynęło ich 26.079, a w 2005 r. – 18.762.
W przeważającej mierze skargi kierowano do Wydziału Skarg i Wniosków Biura Ministra (22.946), a pozostałe 7.199 do innych komórek organizacyjnych Ministerstwa. 
Ponadto do Wydziału Skarg i Wniosków nadesłano 8.212 pism, które zakwalifikowano jako korespondencję ogólną dotyczącą działalności sądów oraz 
16.433 – dotyczącą prokuratur. W sumie więc do Wydziału Skarg i Wniosków wpłynęło 47.591 pism, które podlegały rozpoznaniu.
Część korespondencji została przekazana za pośrednictwem organów centralnych:
Nazwa organu	2008 r.	2007 r.	+ wzrost
- spadek	
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów	881	671	+ 210	
Kancelaria Prezydenta RP	107	206	- 99	
Kancelaria Sejmu i Senatu	17	4	+ 13	
Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich	60	29	+ 31	
Najwyższa Izba Kontroli	-	4	- 4	
Krajowa Rada Sądownictwa	2	2	-	

Niektórzy skarżący kierowali swoją korespondencję wielokrotnie. 
Na przykład: Stanisław R. – 529 pism, Zbigniew S. – 221, Dariusz K. – 143, Sławomir S. – 102, Tadeusz P. – 100, Krzysztof K. – 96, Adam B. – 58.
Posłowie i senatorowie skierowali 566 interwencji na rzecz obywateli 
(w 2007 r. – 809) oraz 602 interpelacje i zapytania (w 2007 r. – 385), jak też 
86 oświadczeń i dezyderatów (w 2007 r. – 70).

2. Zestawienie załatwionych skarg i wniosków 
w rozbiciu na grupy problemowe ze szczegółową ich charakterystyką

Rozpatrzone skargi obejmowały takie zagadnienia, jak:
1.	treść orzeczeń sądowych							9.203
2.	treść decyzji prokuratorskich							   175
3.	przewlekłość postępowań sądowych 					1.687
4.	przewlekłość postępowań prokuratorskich 				    88
5.	wykonanie orzeczeń 								1.574
6.	czynności komorników 							   992
7.	czynności administracyjne kierowników jednostek 			   499
8.	kultura urzędowania w sądach 						   285
9.	kultura urzędowania w prokuraturach 					     49
10.	czynności notariuszy 								   109
11.	działalność zakładów dla nieletnich 					     15
12.	sprawy pracownicze 								     27
13.	inna działalność sądów i organów pozaresortowych		         14.940
14.	inna działalność prokuratur 							    466
W skargach na :
•	treść orzeczeń sądowych kwestionowano zarówno orzeczenia kończące postępowania, jak i postanowienia incydentalne wydawane w toku postępowania 
w przedmiocie wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, postanowienia dowodowe, dotyczące zabezpieczenia powództwa, stosowania środków zapobiegawczych, zarzucając sędziom naruszenie przepisów prawa lub jego nieznajomość, błędną ocenę materiału dowodowego. Wzrosła ilość skarg, w których strony przegrywające sprawę podnosiły ogólnikowy i bazujący na przypuszczeniach zarzut „korupcji” 
w sądach,
•	decyzje prokuratorów podważano zasadność odmowy wszczęcia lub umorzenia postępowania przygotowawczego, bądź skierowania do sądu aktu oskarżenia, nieuwzględnianie wniosków dowodowych, odmowę zezwolenia na widzenie 
z tymczasowo aresztowanym,
•	przewlekłość postępowań prokuratorskich i sądowych zarzucano nienadanie 
biegu zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa, opóźnienia w podejmowaniu czynności, w wyznaczaniu pierwszych i kolejnych terminów rozpraw i bez-podstawne ich odraczanie, brak działań dyscyplinujących biegłych nieterminowo sporządzających opinie i świadków nie stawiających się na rozprawy, nieterminowe sporządzanie uzasadnień orzeczeń,
•	wykonanie orzeczeń skazani kwestionowali odmowę odroczenia wykonania kary, udzielenia przerwy w karze lub warunkowego przedterminowego zwolnienia, podnosili zarzuty pod adresem kuratorów. Natomiast pokrzywdzeni domagali się przyspieszenia wykonania orzeczonych kar, w tym nałożonych 
na skazanych obowiązków naprawienia szkody. W sprawach rodzinnych wskazywano na nieprawidłowości w realizacji postanowień sądów dotyczących kontaktów z dzieckiem i trudności w realizowaniu orzeczeń w sprawach 
o wydanie dziecka,
•	czynności komorników wierzyciele zarzucali bezczynność lub opieszałość 
w prowadzeniu egzekucji, brak współpracy komornika, nadmierną ochronę interesów dłużników, bezskuteczność lub małą skuteczność egzekucji. 
Dłużnicy podważali podstawę wszczęcia egzekucji (tytuł wykonawczy), 
zakres prowadzenia egzekucji, prawidłowość dokonywanych zajęć, a zwłaszcza czynności podejmowane w toku egzekucji z nieruchomości oraz niewłaściwe traktowanie przez komorników i pracowników kancelarii komorniczych, 
•	czynności administracyjne kierowników jednostek kwestionowano sposób rozpatrywania skarg i stanowisko zajęte w udzielanych odpowiedziach, podnoszono zarzuty nieprawidłowości w polityce kadrowej, nepotyzm, nieprawidłowości w zakresie delegowania sędziów. Jedna ze skarg zarejestrowana w Departamencie Kadr dotycząca uchybień Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie w procesie delegowania sędziów zainicjowała całą grupę skarg kwestionujących prawidłowość delegacji sędziów przez Prezesów Sądów,
•	kulturę urzędowania zarzucano sędziom i prokuratorom oraz pracownikom administracyjnym niewłaściwe zachowanie, okazywanie negatywnych emocji, uniemożliwianie swobodnej i pełnej wypowiedzi, 
•	notariuszy – sygnalizowano odmowę dokonania czynności, wadliwość sporządzonego aktu, zawyżanie opłat, 
•	działalność zakładów dla nieletnich - zarzucano nieprzestrzeganie praw wychowanków, stosowanie niedozwolonych metod, 
•	działalność sądów zakwalifikowanych jako „inne”, zarzucano sędziom stron-niczość, kwestionowano sposób prowadzenia postępowania dowodowego, sygnalizowano nieprawidłowości w doręczaniu przesyłek sądowych. 
W sprawach wieczystoksięgowych zarzucano nieprawidłowości w postępo-waniu o wydanie odpisów ksiąg wieczystych lub o udostępnienie księgi wieczystej i akt księgi wieczystej do wglądu, o wydanie zaświadczeń z ksiąg zamkniętych, kwestionowano sposób prowadzenia księgi wieczystej – zarzuty dotyczyły także zaginięcia ksiąg wieczystych i ich archiwizowania, usterek wpisów w toku migracji. W sprawach upadłościowych podnoszono zarzuty pod adresem syndyka i niewłaściwego nadzoru sędziego-komisarza nad syndykami. Nadto, kwestionowano opinie biegłych sądowych i rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych, w oparciu o które wydawane były orzeczenia. Zdarzały się także skargi na opóźnienia w wypłacaniu należności tłumaczom przysięgłym i biegłym, 
•	inną działalność prokuratur - podnoszono istnienie powiązań towarzyskich prokuratorów ze światem przestępczym, kwestionowano odmowę udostęp-nienia akt, udostępnienia informacji publicznych,
•	skargi w sprawach pracowniczych dotyczyły sposobu podziału środków na wynagrodzenia i nagrody,
•	w skargach nie dotyczących działalności resortu (3473) wskazywano na wadliwość w działaniach organów administracji rządowej i samorządowej, policji, ZUS, KRUS, firm ubezpieczeniowych, spółdzielni mieszkaniowych, wspólnot mieszkaniowych, banków, sądownictwa administracyjnego itp.
3. Informacja o sposobie załatwienia skarg i wniosków
Kierowane do Ministerstwa Sprawiedliwości skargi i wnioski były rozpatrywane w oparciu o: przepisy Działu VIII ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków, regulamin organizacyjny Ministerstwa Sprawiedliwości, regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych oraz regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury.
Centralna ewidencja skarg i wniosków jest prowadzona w Wydziale Skarg 
i Wniosków Biura Ministra w systemie komputerowym.
W 2008 r. rozpatrzono w Ministerstwie Sprawiedliwości 30.109 skarg, 
tj. o 1.934 (6,9 %) więcej niż w 2007 r. (28.175), z czego we własnym zakresie 
załatwiono 14.921 (w 2007 r. – 12.918), w tym 12.037 skarg na działalność sądów, 
2.362 - organów pozaresortowych, 136 – prokuratur, 354 – komorników, 
21 – kancelarii notarialnych, 11 – zakładów poprawczych. 

Wśród skarg zbadanych bezpośrednio w Ministerstwie Sprawiedliwości 
za zasadne uznano 290 (1,9 %), w 2007 r. – 273 (2,1 %), bezzasadne – 4.622 
(31,0 %), w 2007 r. – 4.665 (36,1 %), a w inny sposób załatwiono 10.009 (67,1 %), w 2007 r. – 7.980 (61,8 %). W 2006 r. odsetek skarg zasadnych wyniósł – 3 % 
a w 2005 r. – 2,5 %.
Odsetek skarg zasadnych w poszczególnych grupach problemowych:
PROBLEMATYKA	Skargi ogółem	Skargi zasadne	% skarg zasadnych	
przewlekłość postępowań sądowych	690	202	29,3 %	
kultura urzędowania w sądach	118	1	0,8 %	
treść orzeczeń	5673	17	0,3 %	
wykonanie orzeczeń	311	3	0,9 %	
czynności administracyjne kierowników
jednostek	126	8	6,3 %	
czynności komorników	354	3	0,8 %	
działalność zakładów dla nieletnich	11	1	9 %	
sprawy pracownicze	24	2	8,3 %	
inne dotyczące działalności sądów
i organów pozaresortowych	7457	53	0,7%	

Wśród rozpatrzonych we własnym zakresie skarg dotyczących: przewlekłości postępowań prokuratorskich (9), kultury urzędowania w prokuraturach (1), treści decyzji prokuratorskich (35), działalności kancelarii notarialnych (21) i innych odnoszących się do działalności prokuratury (91) - nie odnotowano skarg zasadnych.
Komórki organizacyjne Ministerstwa Sprawiedliwości przekazały 15.188 skarg do rozpatrzenia, między innymi, prezesom sądów, szefom prokuratur 
i organom pozaresortowym.
W znacznej części tych spraw żądano kopii odpowiedzi udzielonych skarżącym, w celu dokonania oceny prawidłowości i terminowości ich rozpatrzenia.
Skargi przekazywane przy interwencjach poselskich i senatorskich, zawiera-jące zarzuty rażącego naruszenia prawa, zgłaszane w sprawach bulwersujących opinię publiczną rozpatrywano w zasadzie bezpośrednio w Ministerstwie Sprawie-dliwości w oparciu o akta spraw sądowych pozostających w toku postępowania 
i wykonawczych lub sprawozdania prezesów sądów i szefów prokuratur.
Badanie akt sprawy w Ministerstwie nie ograniczało się tylko do zarzutów skargowych. W przypadku potwierdzenia zasadności skargi na przewlekłość postępowania Departament Sądów Powszechnych kierował do prezesów sądów wystąpienia nadzorcze i obejmował tok postępowania nadzorem administracyjnym, 
żądając nadsyłania okresowych informacji o toku postępowania, w tym o terminach rozpraw i podejmowanych przez sąd czynnościach. Przedstawione sprawozdania poddawano analizie pod kątem prawidłowości ustalania kolejnych terminów rozpraw, zasadności ich odraczania, właściwej koncentracji materiału dowodowego, podejmowania decyzji dyscyplinujących uczestników procesu. Prezesów sądów zobowiązywano do informowania o działaniach podjętych wobec osób winnych zaniedbań w zakresie sprawności postępowania.
W wyniku wpływających skarg kierowano do prezesów sądów pisma nadzorcze zalecające podejmowanie czynności w celu eliminowania uchybień 
w zakresie sprawności postępowań sądowych, eliminowania przyczyn zawieszania postępowań, wzmocnienia nadzoru nad syndykiem w zakresie rzetelnego i termino-wego wykonania nałożonych na niego obowiązków itp. 
W Departamencie Sądów Powszechnych pozostawało w nadzorze w 2008 r. 
- 406 spraw, w tym – 151 karnych, 160 cywilnych, 48 z zakresu prawa pracy 
i ubezpieczeń społecznych, 22 rodzinnych, 21 gospodarczych, 4 wieczysto-księgowych. Kontynuowano także nadzór w sprawach upadłościowych trwających ponad 3 lata (1008). Departament objął również nadzorem wszystkie wydziały ksiąg wieczystych, w których sprawność postępowania w 2008 r. wynosiła ponad 
2 miesiące oraz wydziały, w których były sprawy zalegające ponad 6 miesięcy.
Przykłady skarg zasadnych:
•	DSP-I-051-596/06 Departamentu Sądów Powszechnych. Na skutek interwencji Pani Poseł Julii Pitery ujawniono szereg uchybień w sposobie procesowania 
i rażącą przewlekłość w sprawie karnej rozpoznawanej przez jeden z sądów rejonowych apelacji katowickiej p-ko osobie pełniącej funkcję publiczną. Uchybienia te doprowadziły do przedawnienia karalności czynu i umorzenia postępowania w 2002 r. Departament zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach o wzmożenie nadzoru nad sprawnością postępowań karnych, zwłaszcza w sprawach zagrożonych przedawnieniem. Nie było możliwe pociągnięcie do odpowiedzialności osób winnych zaniedbań z uwagi na przedawnienie przewinienia dyscyplinarnego.
•	DSP-II-051-776/08 Departamentu Sądów Powszechnych. Badanie skargi potwierdziło zarzut przewlekłego rozpoznawania przez jeden z sądów rejonowych apelacji warszawskiej sprawy o podział majątku dorobkowego. 
Tok postępowania objęto nadzorem administracyjnym, Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie przedłożył sprawozdanie z podjętych czynności procesowych i działań zmierzających do usprawnienia postępowania, którego sprawność od czasu objęcia sprawy nadzorem nie budzi zastrzeżeń.
•	DSP-II-051-707/08 Departamentu Sądów Powszechnych. Na skutek skargi stwierdzono długotrwałość rozpoznawania przez jeden z sądów rejonowych apelacji krakowskiej wniosku o przyznanie wynagrodzenia tłumaczowi przysięgłemu, z przyczyn leżących po stronie Sądu. Podjęto czynności nadzorcze w celu wypłaty wynagrodzenia.
•	DSP-II-051-648/08 Departamentu Sądów Powszechnych. W wyniku skargi stwierdzono długotrwałość postępowania w sprawie cywilnej w jednym 
z sądów okręgowych apelacji warszawskiej. Sprawa p-ko Skarbowi Państwa 
– Ministrowi Zdrowia o odszkodowanie toczy się od lutego 2003 r. 
Z uwagi na zaistniałe okresy bezczynności Sądu oraz długie okresy przerw między rozprawami, Departament polecił Prezesowi Sądu Apelacyjnego 
w Warszawie objęcie toku postępowania nadzorem administracyjnym, który 
to Prezes składał co dwa miesiące sprawozdanie o przebiegu postępowania. Sprawa zakończyła się w październiku 2008 r. wydaniem nieprawomocnego wyroku.
•	DSP-III-051-66/08 Departamentu Sądów Powszechnych. W związku 
z badaniem skargi stwierdzono przewlekłość postępowania apelacyjnego 
w sprawie ze stosunku ubezpieczeń społecznych. Odwołanie od decyzji 
ZUS wpłynęło do jednego z sądów okręgowych apelacji katowickiej w sierpniu 
2002 r., wyrok wydano w kwietniu 2004 r. Został on uchylony przez Sąd Apelacyjny w Katowicach i po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy wydał w listopadzie 2007 r. kolejny wyrok. Akta sprawy przekazano z apelacją strony pozwanej w styczniu 2008 r. Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach, 
który do lipca 2008 r. nie wyznaczył terminu rozprawy. Departament polecił Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Katowicach objęcie toku postępowania nadzorem administracyjnym, a sprawa została zakończona prawomocnym wyrokiem w listopadzie 2008 r.
•	DSP-V-054-114/08, DSP-V-054-120/08, DSP-V-054-41/08, DSP-V-054-134/08, Departamentu Sądów Powszechnych. Na skutek skarg stwierdzono długotrwałość oczekiwania na rozpoznanie wniosku wieczystoksięgowego. 
W odpowiedziach na skargi wskazano na obiektywne trudności powodujące zaległości w sprawach wieczystoksięgowych, a sygnały zawarte w tych 
skargach spowodowały skierowanie do Prezesów Sądów Okręgowych: w Łodzi 
i Krakowie wystąpień dotyczących reorganizacji wydziałów ksiąg wieczystych przez ich podział w celu usprawnienia pracy.
•	DSP-VI-051-88/08/Sk Departamentu Sądów Powszechnych. Na skutek skargi stwierdzono zawinioną przez sąd przewlekłość postępowania w sprawie rodzinnej. Sprawę objęto nadzorem administracyjnym Prezesa Sądu Okręgo-wego w Kaliszu, a  sędziom zwrócono uwagę na piśmie.
•	DSP-VI-051-5/08/RODK Departamentu Sądów Powszechnych. Badanie skargi wykazało uchybienia w zakresie metodologii badania i sporządzania 
opinii przez biegłych z Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno-Konsultacyjnego. Były one podstawą do wystosowania przez Okręgowy Zespół Nadzoru Pedagogicznego przy Sądzie Rejonowym w Bydgoszczy pisma nadzorczego 
do tego Ośrodka.
•	DSP-VI-051-347/07/Sk Departamentu Sądów Powszechnych. Na skutek skargi 
w sprawie rodzinnej rozpoznawanej przez jeden z sądów rejonowych apelacji gdańskiej ujawniono błędną praktykę polegającą na zamieszczaniu w orzeczeniu sądu kilku form ograniczenia władzy rodzicielskiej, pozostawiając wybór jednej z nich organowi kierującemu oraz braku określenia rodzaju placówki, do której powinien trafić małoletni, co uniemożliwiało realizację takiego orzeczenia. Departament wystosował pismo do Prezesa Sądu Okręgowego w Toruniu zobowiązując go do podjęcia działań nadzorczych zmierzających do wyelimino-wania tej błędnej praktyki.
•	DWOiP-III-052-6/08 Departamentu Wykonania Orzeczeń i Probacji. 
W związku ze skargą zarzucającą trudności w realizacji orzeczenia dotyczącego kontaktów z dzieckiem wydanego przez jeden z sądów rejonowych apelacji poznańskiej stwierdzono, że wadliwie sformułowane orzeczenie oraz bez-podstawne wzywanie do uzupełnienia wniosku utrudniało egzekucję ustalonych kontaktów. Prezes Sądu Okręgowego skierował do Prezesa Sądu Rejonowego pismo nadzorcze, zobowiązując do wyeliminowania nieprawidłowości i podjęcia czynności zmierzających do wykonania orzeczenia.
•	DWOiP-III-052-13/08 Departamentu Wykonania Orzeczeń i Probacji. 
Na skutek anonimowej skargi przeprowadzono czynności sprawdzające, 
w wyniku których ustalono, że nieprawidłowo umieszczono nieletnich, 
którzy uciekli z wycieczki, na liście wychowanków niepowracających 
z udzielonej im przepustki i nie odnotowano tego przypadku jako wydarzenia nadzwyczajnego. W stosunku do dyrektora Zakładu Poprawczego formuło-wano odpowiednie zalecenia naprawcze.
•	BM-III-052-31/08/R Biura Ministra. Na skutek skargi stwierdzono, 
że jeden z sądów okręgowych apelacji rzeszowskiej rozpoznający sprawę gospodarczą podjął czynności wyznaczając rozprawę mimo, że pozew nie został opłacony, co stanowi naruszenie art. 1262 kpc. Na pierwszej rozprawie zapadł wyrok oddalający powództwo i nakazujący ściągnięcie od każdego z czterech powodów na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego po 2000 zł tytułem kosztów sądowych (w istocie należnej opłaty sądowej od pozwu). Jeden 
z powodów złożył wniosek o rozłożenie należności na raty, lecz wniosek 
nie został rozpoznany i wdrożono przeciwko temu powodowi postępowanie egzekucyjne. Wniesienie skargi spowodowało rozpatrzenie wniosku i jego uwzględnienie oraz wycofanie zlecenia egzekucyjnego.
•	BM-III-051-1112/08/R Biura Ministra. W wyniku czynności podjętych przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie na skutek skargi, stwierdzono nieuzasadnioną zwłokę w załatwieniu procesowej skargi na przewlekłość postępowania przy rozpoznawaniu sprawy cywilnej przez jeden z sądów rejonowych apelacji szczecińskiej, która pozostawała w aktach sprawy od marca 2005 r. Wyłączono ją z akt dopiero w dniu 23.04.2008 r. i w tym samym dniu przekazano Sądowi Okręgowemu w Szczecinie, gdzie została rozpoznana.
•	BM-III-051-1631/08/R Biura Ministra. Pokrzywdzony w sprawie karnej toczącej się przed jednym z sądów rejonowych apelacji warszawskiej p-ko sprawcy wypadku drogowego skarżył się na przewlekłość postępowania, 
od którego wyniku zależała likwidacja szkody przez PZU. Prezes Sądu Rejonowego objął sprawę nadzorem, zobowiązał Przewodniczącego Wydziału do natychmiastowego skierowania sprawy do referatu innego sędziego 
i wyznaczenia rozprawy głównej (dotychczasowy referent został przeniesiony służbowo do innego sądu, a w jego miejsce nie skierowano innego sędziego).
•	BM-III-052-82/08/R Biura Ministra. W wyniku badania skargi stwierdzono, 
że jeden z sądów rejonowych apelacji warszawskiej nie wypłacił skarżącej kwoty 3.223,80 zł z depozytu sądowego. Zarządzenie o dokonaniu wypłaty wydano 
w listopadzie 2006 r. i przedstawiono Oddziałowi Finansowemu z poleceniem wypłaty. Nie zostało ono zrealizowane na skutek niedopatrzenia pracownika sekretariatu, jak i nie zamieszczono stosownej informacji o tym fakcie w aktach sprawy. Wypłaty dokonano dopiero w styczniu 2008 r. na skutek skargi 
z grudnia 2007 r., a osobę zainteresowaną przeproszono. 
Skargi nie związane z działalnością resortu przekazywano:
Organom administracji rządowej i samorządowej 				-  429
Policji 										-  221
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych i Kasie Rolniczego 
Ubezpieczenia Społecznego 							-   64
Krajowej Radzie Spółdzielczej 							-   29
Komisji Nadzoru Finansowego							-   18
Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie 					-   12
Urzędowi ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych 			-     6
Innym organom									- 332
4. Informacja o terminowości załatwienia skarg i wniosków 
z uwzględnieniem przyczyn przeterminowań

W 2008 r. stwierdzono w Ministerstwie Sprawiedliwości poprawę termino-wości załatwienia skarg w porównaniu do lat ubiegłych.
W terminach określonych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego rozpatrzono 87,7 % skarg (w 2007 r. – 76,8 %, w 2006 r. – 79 %). Przeterminowano załatwienie 12,3 % skarg (w 2007 r. – 23,2 %, w 2006 r. – 21 %).
Przyczyną przekroczenia ustawowych terminów załatwienia skarg był ich wielowątkowy charakter wymagający dokonania ustaleń w różnych jednostkach organizacyjnych resortu oraz analizy wielu dokumentów przesłanych przez skarżących (niejednokrotnie niepełnych i przedstawionych wybiórczo), konieczność badania akt spraw często kilkutomowych, oczekiwanie na sprawozdania prezesów sądów i szefów prokuratur, opóźnienia w przekazywaniu skarg między komórkami organizacyjnymi Ministerstwa.

5. Charakterystyka ilościowa i tematyczna przyjęć interesantów
w sprawach skarg i wniosków

Pracownicy Wydziału Skarg i Wniosków Biura Ministra przyjmowali osobiście interesantów w sprawach skarg i wniosków w poniedziałki od 900 do 1800, od wtorku do piątku od 900 – 1500, a ponadto pełnili dyżury telefoniczne w godz. 
od 900 – 1500, podczas których przyjmowali skargi oraz udzielali skarżącym wskazówek i wyjaśnień.
Członkowie Kierownictwa Resortu wysłuchiwali skarżących w imieniu Ministra Sprawiedliwości cztery razy w miesiącu, po uprzednim uzgodnieniu terminu rozmowy. 
Łącznie przyjęto osobiście w Ministerstwie Sprawiedliwości i wysłuchano telefonicznie 6.552 osoby (w 2007 r. – 8.815, w 2006 r. – 7.465, w 2005 r. – 5.370), 
w tym przez Członków Kierownictwa Resortu – 43 (w 2007 r. – 119, w 2006 – 111, 
w 2005 – 143).
Ewidencja przyjęć interesantów i rozmów telefonicznych była prowadzona 
w odrębnych repertoriach.
Skarżący byli przyjmowani w Ministerstwie w warunkach dostosowanych 
do ich wieku i stanu zdrowia, uwzględniających w szczególności potrzeby osób starszych i niepełnosprawnych. Dla nich został urządzony podjazd z windą 
i specjalny węzeł sanitarny. 
	Poza tym dla bezpieczeństwa interesantów oraz przyjmujących ich pracowników, zainstalowano kamery i bramkę do wykrywania metalu.
Problematyka ustnych skarg jest zbieżna ze składanymi na piśmie. 
Osoby zgłaszające się do Ministerstwa pozostają w przekonaniu, że Minister Sprawiedliwości - Prokurator Generalny może podejmować interwencje na ich rzecz w toczących się postępowaniach sądowych i egzekucyjnych, a także może zmienić niekorzystne dla nich orzeczenia sądowe lub decyzje prokuratorskie.
Wykazywanie braku podstaw do takich działań, było niejednokrotnie przyjmowane jako objaw urzędniczej bezduszności i wywoływało agresję skarżących.
Interesanci kwestionowali także odpowiedzi udzielane przez Ministerstwo 
na ich pisemne skargi oraz stanowiska w przedmiocie odmowy wniesienia 
skargi kasacyjnej, czy podjęcia prawomocnie umorzonych postępowań przygoto-wawczych.
Znaczna część skarżących oczekiwała udzielenia porady prawnej lub oceny działania ich pełnomocników procesowych.
Osobom zgłaszającym się w ramach przyjęć interesantów udzielano stosownych pouczeń i wyjaśnień, między innymi, odnośnie obowiązujących przepisów oraz z zakresu kompetencji Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego. Osoby podnoszące zarzuty pod adresem organów pozaresortowych kierowano do właściwych jednostek nadrzędnych. 
Ponadto na stronie internetowej Ministerstwa pod adresem: http:/www.ms.gov.pl/, obok szeregu istotnych informacji dotyczących jego bieżącej działalności, funkcjo-nowania wymiaru sprawiedliwości, projektów aktów prawnych itp. zawarte są również niezbędne informacje na temat sposobów wnoszenia skarg i wniosków 
do Ministerstwa oraz pouczenia dla osób pokrzywdzonych i ofiar przestępstw.
6. Informacja o przyczynach wniesionych skarg i wniosków
Analiza skarg skierowanych do Ministerstwa Sprawiedliwości w 2008 r. wskazuje, iż ich przyczyny są podobne do lat ubiegłych. Z jednej strony stanowią 
je uchybienia i nieprawidłowości w funkcjonowaniu różnych jednostek organiza-cyjnych wymiaru sprawiedliwości, polegające na niewłaściwym wykonywaniu obowiązków przez ich pracowników, a z drugiej - niewielka świadomość prawna społeczeństwa przejawiająca się, między innymi, w przekonaniu, że Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny może zmienić każde rozstrzygnięcie sądowe lub decyzję prokuratorską, a nadto, iż jest on władny ingerować w działalność merytoryczną sądów i prokuratur. 
Nadal znaczna część skarżących traktowała Ministra Sprawiedliwości jako swoistą instancję odwoławczą i kierowała korespondencję zawierającą żądanie wzruszenia orzeczenia (zarówno prawomocnego, jak i nieprawomocnego) oraz urzeczywistnienia subiektywnie rozumianej przez danego skarżącego „sprawie-dliwości”.
Nie bez znaczenia na społeczny odbiór organów wymiaru sprawiedliwości 
(co w pewnym zakresie przekłada się na ilość i charakter składanych skarg) 
ma także sposób informowania w środkach masowego przekazu o uchybieniach 
w pracy poszczególnych jednostek resortu.
Nadto przyczyny najczęstszych skarg, to:
•	przewlekłość postępowań sądowych, prokuratorskich i komorniczych na różnych ich etapach,
•	nieskuteczność lub mała skuteczność egzekucji komorniczych,
•	nieprawidłowości w wykonywaniu czynności przez adwokatów, radców prawnych i biegłych sądowych oraz organy samorządu adwokackiego i radcow-skiego,
•	roszczeniowe nastawienie osadzonych w jednostkach penitencjarnych z powodu przeludnienia i złych warunków odbywania kary,
•	niezadowolenie z treści orzeczeń,
•	subiektywne poczucie krzywdy wobec niespełnienia oczekiwań co do sposobu załatwienia skarg oraz domaganie się, często w obraźliwej formie, wszczęcia postępowań dyscyplinarnych lub karnych wobec pracowników Ministerstwa, 
którzy udzielili niesatysfakcjonującej dla skarżących odpowiedzi. 

7. Działania podejmowane w celu likwidacji źródeł skarg
Analogicznie do lat poprzednich Ministerstwo Sprawiedliwości podejmo-wało działania mające na celu ograniczenie zjawisk skutkujących wnoszeniem skarg.
Szczególnie baczną uwagę poświęcano problematyce sprawności postępowań, na różnych ich szczeblach. W tym celu Departament Sądów Powszechnych wystosowywał do prezesów sądów okręgowych i apelacyjnych szereg pism nadzorczych zmierzających do ograniczenia liczby spraw „starych” 
i poprawy sprawności postępowań polecając objęcie nadzorem dane postępowanie bądź sam obejmował sprawę nadzorem (jak i kontynuował nadzory zainicjowane 
w poprzednich okresach).
Nadto, sędziowie tego Departamentu przeprowadzili: 6 lustracji w sprawach karnych (w Sądach Rejonowych: dla Warszawy-Woli w Warszawie, dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, Katowice-Zachód w Katowicach, w Kędzierzynie-Koźlu, w Zielonej Górze oraz w Sądzie Okręgowym w Gdańsku), 2 - w sprawach cywilnych (w Sądach Rejonowych: dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie i dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie), 4 - w sprawach z zakresu prawa pracy 
i ubezpieczeń społecznych (w Sądzie Okręgowym w Zielonej Górze oraz w Sądach Rejonowych: w Zielonej Górze, w Szczecinie, dla Warszawy-Pragi Południe 
w Warszawie ), 3 - w sprawach gospodarczych, 3 - w sprawach wieczysto-księgowych (w Sądach Rejonowych: w Ostrowi Mazowieckiej, w Łasku oraz dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie) oraz 1 w sprawach rodzinnych 
i nieletnich (w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Pragi Południe w Warszawie).
Na skutek zaś wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich, w związku 
z informacją w Gazecie Wyborczej, dotyczącą trudności w uzyskiwaniu odpisów dawnych ksiąg wieczystych, w których znajdują się wpisy w językach obcych tenże Departament skierował 45 pism nadzorczych do prezesów sądów okręgowych. Nadesłane odpowiedzi zostały poddane szczegółowej analizie, zaś o jej wynikach powiadomiono Rzecznika Praw Obywatelskich pismem z dnia 6.11.2008 r.
Departament Sądów Powszechnych przygotował także pisma do Prezesów Sądów Okręgowych w Łodzi i w Krakowie, w przedmiocie reorganizacji wydziałów ksiąg wieczystych przez ich podział w celu usprawnienia pracy.
Ww. Departament podejmował również czynności zmierzające do ustalenia prawidłowości i zasadności zarzutów dotyczących konkretnych spraw podnie-sionych przez środki masowego przekazu (np. sprawa DSP IV -5003-159/08).
Kontynuacja zaś realizacji Programu Działań Rządu w sprawie wykonywania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wobec Rzeczypospolitej Polskiej dodatkowo nakłada na Ministra Sprawiedliwości i prezesów sądów szczególne obowiązki w zakresie takiej polityki w sądach, która zapobiega naruszaniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz prowadzi do osiągnięcia większej skuteczności wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Z tego też względu, na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 października 2002 r. w sprawie trybu sprawowania nadzoru nad działalnością administracyjną sądów (Dz. U. Nr 187, poz. 1564 ze zm.) Departament Sądów Powszechnych ustalił nowe kierunki nadzoru nad działal-nością sądów powszechnych w 2009 roku. Plany działań nadzorczych 
w poszczególnych kategoriach spraw winny uwzględniać:
•	lustracje postępowań toczących się ponad trzy lata w sprawach karnych 
i cywilnych, ponad dwa lata w sprawach gospodarczych, rodzinnych i nieletnich oraz z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych,
•	lustracje wykonywania przez prezesów i przewodniczących wydziałów obowiązków nadzorczych w celu realizacji zasady rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, ze szczególnym badaniem ilości spraw wyznaczonych do rozpoznania na sesji, przyczyn i zasadności odraczania rozpraw, odraczania ogłaszania orzeczeń, zawieszania postępowań i kontroli spraw zawieszonych, sprawności postępowania międzyinstancyjnego,
•	badanie skuteczności nadzoru nad przedłużającymi się postępowaniami karnymi, w których stosowane jest tymczasowe aresztowanie, w szczególności trwającymi ponad 2 lata oraz badanie staranności i dokładności uzasadniania postanowień o przedłużeniu tymczasowego aresztowania z powołaniem na konkretne okoliczności,
•	lustracje prawidłowości stosowania przez sędziego – komisarza uprawnienia 
art. 63 pkt 4 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. 
Nr 60, poz. 535) do wyłączenia z masy upadłości nieściągalnych wierzytelności oraz niezbywalnych ruchomości, w szczególności w przypadku, gdy doszło do zbycia przedsiębiorstwa upadłego w całości,
•	lustrację prawidłowości wykonania przez sędziego-komisarza kontroli nad likwidacją składników masy upadłości, gdy przedmiotem sprzedaży jest przedsiębiorstwo upadłego lub nieruchomości, w szczególności w zakresie: opisu i oszacowania składników masy przez biegłego, nadzoru nad zbywaniem składników masy upadłości w drodze przetargu, nadzoru nad sprzedażą 
z wolnej ręki, zwłaszcza nad prawidłowością obwieszczeń, zamieszczanych przez syndyka, a także trafności kryteriów dokonania przez syndyka wyboru nabywcy,
•	monitorowanie sprawności nadzoru nad wydziałami ksiąg wieczystych, 
w których wskaźnik sprawności postępowania wynosi powyżej 2 miesiące 
w odniesieniu do księgi prowadzonej w systemie informatycznym oraz powyżej 1 miesiąca w odniesieniu do księgi prowadzonej w systemie tradycyjnym w celu skrócenia czasu trwania postępowania i likwidacji spraw zaległych,
•	lustracje w zakresie przestrzegania terminu z art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 191, poz. 1365 ze zm.) oraz ustalenie przyczyn jego niezachowania,
•	badanie stosowania przepisu art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. 
o przenoszeniu treści księgi wieczystej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym (Dz. U. Nr 42, poz. 363), w szczególności w zakresie toku czynności zmierzających do ustalenia treści księgi wieczystej zwróconej sądowi rejonowemu przez ośrodek migracyjny ksiąg wieczystych oraz czynności zamknięcia księgi wieczystej w razie bezskuteczności czynności zmierzających do ustalenia jej treści i ich wpływ na sprawność postępowania wieczysto-księgowego.
W 2008 r. także w Departamencie Wykonania Orzeczeń i Probacji podejmowane były liczne działania mające na celu eliminowanie nieprawidłowości w pracy organów egzekucyjnych. Formułując kierunki nadzoru Ministra Sprawiedliwości nad działalnością organów egzekucyjnych na 2008 r. zlecono prezesom sądów okręgowych uwzględnienie w planach zadań nadzorczych konieczności przeprowadzenia lustracji działalności komorników sądowych:
•	w zakresie prawidłowości i sprawności sporządzania planów podziału sumy uzyskanej przez egzekucję z ruchomości, wynagrodzenia za pracę lub wierzytelności i innych praw majątkowych, gdy suma ta nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzycieli,
•	w zakresie prawidłowości i sprawności postępowania egzekucyjnego 
w sprawach o egzekucję obowiązku opróżnienia lokalu służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika – ze szczególnym uwzględnieniem przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania w sprawach o opróżnienie lokalu lub pomieszczenia albo 
o wydanie nieruchomości oraz szczegółowych warunków, jakim powinno odpowiadać tymczasowe pomieszczenie (Dz. U. Nr 17, poz. 155). 
	Lustracje te obejmujące okres od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r., 
zlecono przeprowadzić w co najmniej 5 kancelariach komorniczych działających 
w obszarze właściwości danego sądu okręgowego.
Planami nadzorczymi była także objęta prawidłowość postępowania 
w sprawach o egzekucję kontaktów i odebranie dziecka, zaś w sprawach dotyczących funkcjonowania zakładów poprawczych pracownicy Departamentu Wykonania Orzeczeń i Probacji przeprowadzali wizytację zakładów, jak również zasięgali informacji w okręgowym zespole nadzoru pedagogicznego.
Departament Sądów Wojskowych wypełniając swoje ustawowe obowiązki dotyczące m.in. poprawy pracy sądów, zgodnie z planem zadań w 2008 r., przeprowadził inspekcje 4 wojskowych sądów garnizonowych. Nadto tematyka związana z usprawnieniem postępowań sądowych została poruszona podczas szkoleń prowadzonych dla sędziów z okręgu Wojskowego Sądu Okręgowego 
w Warszawie i w Poznaniu oraz zagadnienie to omawiano także podczas szkoleń kadry kierowniczej sądów wojskowych.
W reakcji na materiał filmowy  wyemitowany w dniach 29 i 30.10.2008 r. 
w programie TVN „Uwaga” dotyczący funkcjonowania sądownictwa wojskowego 
i wobec odmowy zamieszczenia sprostowania przez tę Redakcję, stosowne materiały zostały opublikowane przez rzeczników prasowych Sądu Najwyższego oraz Wojskowego Sądu Okręgowego w Warszawie na stronach internetowych Sądu Najwyższego i Ministerstwa Obrony Narodowej, a Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości odpowiadając na zapytanie jednego z posłów, przesłał Marszał-kowi Sejmu szczegółowe wyjaśnienia w tym zakresie.
Natomiast pracownicy Departamentu Współpracy Międzynarodowej i Prawa Europejskiego wzięli udział, jako prelegenci, w szkoleniach dla sędziów orzeka-jących i sędziów – wizytatorów do spraw cywilnych i rodzinnych na temat wybranych zagadnień z zakresu międzynarodowego obrotu prawnego w sprawach cywilnych i rodzinnych, organizowanych przez Krajowe Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury oraz przez prezesów sądów okręgowych 
i apelacyjnych.
Departament Nadzoru nad Aplikacjami Prawniczymi w 2008 r. przygotował sprostowania do czterech artykułów dotyczących aplikacji korporacyjnych.
W 2008 r. Biuro Prezydialne Prokuratury Krajowej przeprowadziło zaś wizytacje w dwóch jednostkach prokuratury, tj. w Prokuraturze Apelacyjnej 
w Gdańsku oraz w Prokuraturze Apelacyjnej w Poznaniu, poddając kontroli, między innymi, prawidłowość kwalifikowania pism z zakresu postępowania skargowego, prowadzenia postępowania skargowego oraz ostatecznego załatwienia skargi.
III. SĄDY
1. Charakterystyka ilościowa załatwionych skarg i wniosków 

W 2008 r. nastąpił w sądach dalszy spadek wpływu skarg. Odnotowano wpływ 17.626 skarg, tj. o 2065 (10.5 %) mniej niż w 2007 r. - 19.691 (w 2006 r. 
– 20.252). Wraz ze skargami pozostałymi z ubiegłego roku rozpoznano 17.667 skarg, przy czym w sądach apelacyjnych – 2.668 (w 2007 r. – 2.747), w sądach okręgowych – 6.983 (w 2007 r. – 8.016), w sądach rejonowych – 7.915 (w 2007 r. – 8.976).
	W okręgach poszczególnych sądów apelacyjnych rozpatrzono następującą ilość skarg:

APELACJE	2008 r.	2007 r.	+ wzrost
- spadek	
Warszawa	1979	2.222	- 243	
Białystok	849	908	- 59	
Gdańsk	1428	1.388	+40	
Katowice	3152	3.949	- 797 	
Kraków	1282	1.375	-93	
Lublin	980	1.278	-298	
Łódź	1375	1.512	-137	
Poznań	1957	2.099	-142	
Rzeszów	904	888	+16	
Szczecin	1918	1.987	-69	
Wrocław	1843	2.174	-331	

Z powyższej tabeli wynika, że najwięcej skarg rozpatrzono – podobnie jak 
w roku ubiegłym – w okręgach apelacji: katowickiej, warszawskiej, wrocławskiej,  poznańskiej i szczecińskiej, zaś najmniej: w białostockiej, rzeszowskiej i lubelskiej. 
W sądach apelacyjnych rozpoznano ogółem 87 skarg na działalność kancelarii notarialnych, tj. o 12 więcej niż w 2007 r., z tego w Warszawie – 14, Katowicach - 13, Wrocławiu – 12, Lublinie - 10, Białymstoku – 9, Łodzi – 7, Krakowie i Gdańsku - po 6, Rzeszowie i Poznaniu po – 3, Szczecinie – 2. 
Ponadto rozpatrzono 14 skarg na działalność zakładów dla nieletnich: 
w okręgu apelacji lubelskiej - 5, gdańskiej – 3, białostockiej – 2, wrocławskiej, poznańskiej, szczecińskiej i katowickiej - po 1.
Posłowie i senatorowie skierowali do sądów co najmniej 36 interwencji, 
w 2007 r. było ich 39.

2. Zestawienie załatwionych skarg i wniosków 
w rozbiciu na grupy problemowe 

Kwestie podnoszone w skargach kierowanych do sądów są zbieżne 
z wnoszonymi  do Ministerstwa i dotyczą:
-	przewlekłości postępowania							2869
-	czynności komorników							3067
-	treści orzeczeń									3616
-	wykonania orzeczeń								   651
-	kultury urzędowania							 	  489
-	czynności administracyjnych kierowników jednostek			  408
-	działalności kancelarii notarialnych						    87
-	działalności zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich		    14
-	innej problematyki								 6466 
łącznie									          17667 
Poniższa tabela ilustruje ilość rozpoznanych skarg w rozbiciu na sądy: apelacyjne, okręgowe i rejonowe.

Problematyka	Sądy
apelacyjne	Sądy
Okręgowe	Sądy
Rejonowe	
przewlekłość postępowania	311	1.385	1.173	
czynności komorników	68	638	2.361	
Treść orzeczeń	946	1.660	1.010	
wykonanie orzeczeń	47	216	388	
kultura urzędowania	28	131	330	
czynności administracyjne
kierowników jednostek	143	182	83	
Inne	1.125	2.771	2.570	
Razem	2.668	6.983	7.915	

W sądach apelacyjnych i okręgowych rozpatrzono najwięcej skarg (oprócz zaliczonych do kategorii „inne”) na treść orzeczeń i przewlekłość postępowań, 
w sądach rejonowych na czynności komorników.

3. Informacja o sposobie załatwienia skarg i wniosków 

Skargi, które wpłynęły do sądów były badane przez prezesów i wice-prezesów sądów lub z upoważnień prezesów przez sędziów wizytatorów.
Zarzuty badano dokonując szczegółowej analizy akt spraw sądowych bądź egzekucyjnych, a także żądając wyjaśnień od kierowników podległych jednostek, notariuszy i komorników.
W uzasadnionych przypadkach prezesi sądów podejmowali bezpośrednie interwencje zmierzające do przyspieszenia postępowania, niezwłocznego wyzna-czenia terminu rozprawy, zdyscyplinowania biegłych, komorników lub podjęcia innych niezbędnych czynności organizacyjnych w sprawie. Kierowali do podległych jednostek pisma nadzorcze zwracając uwagę na dostrzeżone uchybienia żądając usunięcia skutków tych uchybień w zakreślonym terminie. 
Obejmowali także tok postępowań osobistym nadzorem zobowiązując prezesów podległych sądów albo przewodniczących wydziałów – do składania okresowych sprawozdań o ich przebiegu, aż do czasu merytorycznego zakończenia.
Zwracano uwagę, aby odpowiedzi zawierały ustosunkowanie się do wszystkich podnoszonych zarzutów, były formułowane w sposób jasny 
i zrozumiały dla adresata oraz zawierały niezbędne pouczenia. 
Z 17.667 skarg rozpatrzonych w sądach – przekazano według właściwości 1.809, a 15.858 załatwiono we własnym zakresie. Za zasadne uznano 1.739 skarg, 
tj. 11 %, za bezzasadne 11.470, tj. 72,3 %, a w inny sposób załatwiono 2.649 skarg 
- 16,7 %. Odsetek skarg zasadnych w 2007 r. wyniósł 12,2 %, w 2006 r. 
– 16 %.
Odsetek zasadności skarg w poszczególnych okręgach sądów apelacyjnych przedstawia poniższa tabela:
APELACJE	2008 r.	2007 r.	+ wzrost
- spadek	
Warszawa	11,5 %	15,5%	-4 %	
Białystok	10,3 %	10,1%	-0,2 %	
Gdańsk	13 %	12,3%	+ 0,7 %	
Katowice	11,7 %	15,2%	-3,5 %	
Kraków	10 %	10,8%	-0,8 %	
Lublin	10,9 %	10,2%	+0,7 %	
Łódź	8,8 %	9,9%	-1,1 %	
Poznań	10,3 %	9,0%	+1,3 %	
Rzeszów	16,4 %	12,5%	+3,9 %	
Szczecin	10,1 %	12,9%	-2,8 %	
Wrocław	9 %	10,0%	1 %	

Odsetek skarg zasadnych zmalał najbardziej w okręgu apelacji: warszawskiej, katowickiej i szczecińskiej. Wzrost odnotowano w okręgu apelacji rzeszowskiej 
i poznańskiej.
Najwięcej skarg uznano za zasadne w apelacji rzeszowskiej – 16,4 %. 
	W pozostałych apelacjach wskaźnik ten mieści się między 8,8 % do 11,7 %.
	Przykłady skarg zasadnych: 
~	051-162/08/Sk Sądu Apelacyjnego w Poznaniu. W wyniku badania skargi stwierdzono, że od wpływu odwołania wniesionego do jednego z sądów okręgowych do pierwszej czynności w sprawie upłynęło prawie 2 lata, a dwie rozprawy wyznaczone w 2008 r. zostały zniesione na skutek choroby sędziego referenta. Tok postępowania został objęty nadzorem Prezesa Sądu Apelacyjnego, który systematycznie sprawdza na jakim etapie postępowanie się znajduje. 
~	VIII W-Sk.051-15/08 Sądu Okręgowego w Zielonej Górze. Na skutek skargi 
w sprawie karnej rozpoznawanej przez jeden z sądów rejonowych stwierdzono brak jakichkolwiek czynności ze strony Sądu w pierwszym roku licząc od daty wpływu aktu oskarżenia, jak również na dalszych etapach postępowania 
(w okresach od października 2003 do marca 2004 oraz od września 2004 
do czerwca 2005 r.) Po uchyleniu wyroku przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze w marcu 2006 r. zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozprawy wydano dopiero w kwietniu 2007 r., przy czym doszło do wyznaczenia niewłaściwego składu orzekającego. Po kilku terminach rozpraw zamknięto przewód 
w październiku 2007 r., lecz wyroku nie wydano, wznowiono przewód sądowy 
i sprawę przekazano Wydziałowi Grodzkiemu do rozpoznania w trybie uproszczonym. Prezes Sądu Okręgowego w Zielonej Górze objął tok postępowania nadzorem administracyjnym i zażądał pisemnych wyjaśnień. 
Z jednym z sędziów przeprowadził rozmowę ostrzegawczą, zaś wobec drugiego odstąpił od wyciągnięcia konsekwencji, bowiem przeniesiono go do innego sądu. 
~	Wiz. Sk-050-75/08 Sądu Okręgowego w Lublinie. Badanie skargi wykazało uchybienia przy rozpoznawaniu sprawy rodzinnej przez jeden z sądów rejonowych. Postępowanie prowadzono przewlekle, nieudolnie i z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania cywilnego. W tej sytuacji zawarty w skardze wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec sędziego skierowano na posiedzenie Kolegium Sądu Okręgowego w Lublinie, które podjęło uchwałę o przekazaniu tego wniosku do Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego dla Sądu Okręgowego w Lublinie w celu podjęcia czynności dyscyplinarnych wobec sędziego winnego uchybień. Prezes Sądu Okręgowego w Lublinie objął tok postępowania nadzorem administracyjnym.
~	Sk-163/08 Sądu Okręgowego w Płocku. Na skutek skargi stwierdzono uchybienia w sprawności postępowania i pomyłki proceduralne w sprawach 
o pozbawienie władzy rodzicielskiej, zmianę kontaktów z małoletnią córką, zmianę wyroku rozwodowego w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu dziecka oraz wydanie dziecka – rozpoznawanych przez jeden z sądów rejonowych, 
a także nieprawidłowe stosowanie przepisów art. 1053 kpc i następnych 
w prowadzeniu egzekucji ustalonych kontaktów przez rozkładanie na raty 
i odraczanie spłat grzywien nałożonych w celu przymuszenia dłużnika do wykonania czynności. Prezes Sądu Okręgowego w Płocku objął wszystkie sprawy nadzorem, zobowiązując sędziego referenta do składania co 2 miesiące sprawozdań z podejmowanych czynności oraz wytknął sędziemu uchybienie 
w trybie art. 37 § 4 usp i polecił podjęcie czynności zgodnie z treścią 
art. 1053 kpc. 
~	Sk 5/08 Sądu Rejonowego w Goleniowie. Na skutek skargi stwierdzono brak 
w aktach sprawy spadkowej dokumentów – skróconych odpisów aktów urodzenia, które zostały  złożone w biurze podawczym i zaginęły. W sprawie tej omyłkowo wezwano wnioskodawczynię do opłaty od wniosku w kwocie 
1000 zł zamiast 100 zł. Sąd z urzędu zwrócił się do właściwego organu             o nadesłanie dokumentów oraz zwrócił wnioskodawczyni kwotę 900 zł.
~	Wiz-Sk-052-93/08/K Sądu Apelacyjnego w Lublinie. Badanie skargi wykazało, 
że na skutek uchybień Sądu na etapie zlecenia i opracowania opinii przez biegłych rozpoznanie wniosku skarżącego o warunkowe przedterminowe zwolnienie nastąpiło dopiero po 9 miesiącach od jego złożenia. Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie skierował do Prezesa Sądu Okręgowego wystąpienie wykazujące naruszenie art. 194 pkt 3 kpk oraz nie podejmowanie czynności wynikających z przepisów art. 285 § 1 w zw. z art. 287 § 1 kpk stosowanych 
na podstawie art. 1 § 2 kkw.
~	IV Sk 184/08/K Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. W toku badania skargi ujawniono, że wniosek prokuratora o umorzenie postępowania i orzeczenie środka zapobiegawczego w postaci umieszczenia sprawcy w zakładzie zamkniętym rozpoznany został przez jeden z sądów rejonowych na posiedzeniu bez udziału podejrzanego mimo stanowiska biegłego wyrażonego w opinii, 
że może on brać udział w czynnościach procesowych. Sprawa została zatem rozpoznana niezgodnie z art. 354 pkt 2 kpk (bez udziału podejrzanego), a nadto powinna być rozpatrzona na rozprawie, gdyż nie przyznał się on do czynu, 
a kwestia niepoczytalności nie była oczywista – wobec wcześniejszych opinii biegłych. W następstwie skargi akta sprawy przedstawiono Sądowi Apela-cyjnemu w Gdańsku – celem rozważenia wznowienia postępowania.
~	Sk 32/08 Sądu Okręgowego w Koninie. Badanie skargi na przewlekłość 
w przeprowadzeniu egzekucji objętej tytułem wykonawczym w postaci ugody zawartej przed sądem wykazało, że sędzia w toku postępowania sądowego udzielił skarżącej błędnego pouczenia, a dwaj komornicy zwrócili wniosek egzekucyjny, w sytuacji gdy winien on być zgodnie z przepisami przekazany organowi właściwemu oraz udzielili wierzycielce błędnego pouczenia w zakresie organu egzekucyjnego. Sędziemu i komornikowi zwrócono uwagę na uchy-bienia, a skarżącej udzielono szczegółowych wyjaśnień.

~	Sk 133/08 Sądu Okręgowego w Płocku. Badanie skargi wykazało uchybienia 
w sprawie karnej jednego z sądów rejonowych polegające na nierozpoznaniu pisma procesowego zawierającego oświadczenie poszkodowanej o zamiarze działania w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Korespondencja ta nie została wszyta do akt przez protokolanta, lecz włożona wraz z odpisami pism 
za okładkę akt. Po dokładnym sprawdzeniu dokumentów i odnalezieniu pisma Przewodnicząca Wydziału Karnego poleciła jego wszycie do akt sprawy. 
Sąd przywrócił skarżącej termin do złożenia zażalenia na postanowienie 
o umorzeniu postępowania i tym samym skorzystała ona z praw strony postępowania karnego. Ponadto Prezes Sądu Rejonowego na polecenie Prezesa Sądu Okręgowego w Płocku przeprowadził rozmowę dyscyplinującą zarówno 
z Przewodniczącą Wydziału Karnego, jak i protokolantką zobowiązując je do skrupulatnych działań w wykonywaniu czynności zawodowych w przyszłości.
~	Wiz-04-368/08/K Sądu Apelacyjnego w Warszawie. W wyniku skargi stwierdzono istotne naruszenie przepisów postępowania karnego przez Sąd Rejonowy, który przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu środek odwoławczy w sytuacji, gdy podlegał on na podstawie art. 254 § 2 kpk rozpoznaniu przez ten sąd orzekający w innym składzie. Ponadto Wiceprezes Sądu Okręgowego udzielił skarżącemu nieprawidłowej odpowiedzi informując go, że w sprawie nie naruszono przepisów procedury karnej. Na powyższe uchybienia Prezes Sądu Apelacyjnego zwrócił uwagę Prezesowi Sądu Okręgowego, a nadto zobowiązał go do zwrócenia uwagi podległemu sędziemu na konieczność ścisłego przestrzegania zasad określonych w art. 254 § 3 kpk. 
~	Sk 16/08 Sądu Okręgowego w Koninie. Analiza skargi wykazała zasadność zarzutu przekroczenia kompetencji przez biegłą sądową w związku z wydaniem opinii w dziedzinie, dla której nie była ustanowiona. Prezes Sądu zwrócił biegłej uwagę na piśmie pouczając, że jeżeli w przyszłości wyda opinię z dziedziny, 
co do której nie zostanie ustanowiona – będzie zwolniona z funkcji.

4. Informacja o terminowości załatwienia skarg i wniosków
z uwzględnieniem przyczyn przeterminowań.

Terminowość rozpatrywania skarg w sądach uległa dalszej poprawie. 
W 2008 r.  terminowo rozpatrzono 16.909 skarg i wniosków, tj. 95,7 % 
(w roku 2007 – 94,6 %, w 2006 – 94,7 %, w 2005  – 94,6 %). 
Spośród 17.667 skarg załatwionych w 2008 r., przeterminowano rozpatrzenie  758.
Odsetek przeterminowań w okręgach sądów apelacyjnych przedstawia poniższa tabela:
APELACJE	2008 r.	2007 r.	+ wzrost
- spadek	
Białystok	0,2 %	0,9%	- 0,7 %	
Gdańsk	3,3 %	4,6%	- 1,3 %	
Katowice	2,1 %	2,4%	- 0,3 %	
Kraków	7 %	5,6%	+ 1,4 %	
Lublin	3,2 %	3,8%	- 0,6 %	
Łódź	4,9 %	6,4%	- 1,5 %	
Poznań	7,1 %	10,1%	- 3 %	
Rzeszów	1,9 %	2,7%	- 0,8 %	
Szczecin	5,4 %	8,1%	- 2,7 %	
Warszawa	4,3 %	6,5%	- 2,2 %	
Wrocław	5,3 %	5,5%	- 0,2 %	

	Nieznaczne pogorszenie terminowości załatwiania skarg odnotowano 
w okręgu apelacji krakowskiej o 1,4 %, w pozostałych okręgach wskaźnik przeterminowań poprawił się. 
	Jak wynika ze sprawozdań prezesów sądów, przyczynami przeterminowania załatwiania skarg, były: 
•	konieczność ściągnięcia i badania akt spraw rozpoznawanych przez różne sądy,
•	niemożność zapoznania się z aktami spraw, z uwagi na przesłanie ich Rzeczni-kowi Praw Obywatelskich, biegłym, prokuratorom lub innym organom,
•	potrzeba podjęcia dodatkowych czynności lub korespondencji w celu ustalenia nazwy sądu i sygnatury sprawy, sprecyzowania zarzutów, odebrania stosownych wyjaśnień i informacji od prezesów sądów, przewodniczących wydziałów, sędziów referentów, uczestników postępowań itp.,
•	absencja sędziów związana z urlopami lub chorobą i okresowe zwiększenie obciążenia obowiązkami służbowymi.
5. Charakterystyka ilościowa i tematyczna przyjęć interesantów
w sprawach skarg i wniosków

W sprawach skarg i wniosków interesanci byli przyjmowani w sądach przez prezesów i wiceprezesów sądów, sędziów wizytatorów oraz przewodniczących wydziałów.
Informacje o terminach przyjęć i osobach przyjmujących umieszczone są, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w widocznym miejscu, na tablicach informacyjnych w budynkach sądów.
W niektórych okręgach (okręg apelacji krakowskiej) kontynuowano praktykę wstępnego przyjmowania interesantów przez kierownika sekretariatu wydziału wizytacyjnego, który sporządzał protokół, a gdy charakter skargi tego wymagał 
– kierował skarżącego do prezesa, wiceprezesa lub sędziego wizytatora. 
Łącznie w sądach przyjęto 72.117 osób (w 2007 r. – 74.865, w 2006 – 71.035, 
w 2005 – 62.254).
Ilość przyjętych interesantów w poszczególnych okręgach sądów apelacyjnych ilustruje tabela:
APELACJE	2008 r.	2007 r.	
	ogółem	w tym przez
kierowników
jednostek
organizacyjnych	ogółem	w tym przez
kierowników
jednostek
organizacyjnych	
Białystok	347	347	364	348	
Gdańsk	1.565	1.431	1.592	1.497	
Katowice	2.942	2.303	3.439	2.770	
Kraków	10.322	6.270	12.125	6.296	
Lublin	557	519	598	495	
Łódź	2.790	2.540	2.790	2.540	
Poznań	9.663	4.110	9.347	2.235	
Rzeszów	1.274	1.154	1.141	1.028	
Szczecin	1.171	696	1.519	908	
Warszawa	7.659	1.830	6.016	2.784	
Wrocław	33.827	25.672	35.934	28.344	

6. Informacja o przyczynach wniesionych skarg i wniosków
	W roku 2008 r., podobnie jak w poprzednim okresie, zasadniczą część 
skarg wpływających do sądów zakwalifikowano do kategorii „inne”. Ich głównego źródła należy upatrywać głównie w niewysokiej świadomości prawnej społe-czeństwa, przejawiającej się szczególnie w nierozróżnianiu przez skarżących 
trybu postępowania procesowego od administracyjno-skargowego i tym samym 
w błędnym przekonaniu o możliwości ingerencji organów nadzoru sądowego 
w działalność merytoryczną sądów. Można nadto zauważyć wzrost roszczeniowych i polemicznych postaw obywateli wobec rozstrzygnięć sądu, wynikający między innymi, ze sposobu komentowania pracy sądów przez środki masowego przekazu.
	Przyczyny skarg na przewlekłość postępowania to:
•	bezczynność sądu bądź opieszałość w podejmowaniu pierwszych czynności, brak aktywności sądu w przedmiocie dyscyplinowania stron, ich pełno-mocników, biegłych co do przestrzegania przez nich zakreślonych terminów 
na dokonanie zleconych czynności procesowych,
•	niestawiennictwo w sprawach karnych oskarżonych, świadków lub obrońców oskarżonych na rozprawach,
•	nagminne przedstawianie w sprawach karnych zwolnień lekarskich przez oskarżonych,
•	bezczynność sądu w podejmowaniu decyzji w zakresie złożonych przez strony wniosków dowodowych,
•	wielokrotne odraczanie rozpraw spowodowane nieprzestrzeganiem zasad koncentracji materiału dowodowego, jak również braku koncepcji co do dalszego prowadzenia sprawy, czy też bezpodstawne odwlekanie decyzji 
w kwestiach incydentalnych,
•	zbyt późno wyznaczane pierwsze terminy rozpraw, a także zbyt odległe wielomiesięczne odstępy pomiędzy poszczególnymi terminami rozpraw, związane czy to z nadmiernym obciążeniem referatów sędziowskich, czy też 
z koniecznością doręczeń zagranicznych lub ustanawianiem kuratorów dla nieznanych z miejsca pobytu, 
•	brak odpowiedzi na zapytanie sądu kierowane do innych podmiotów oraz brak decyzji sądu w kwestii ponagleń do wykonania zarządzeń,
•	opieszałe i niedokładne wykonywanie zarządzeń przez sekretariat,
•	przewlekłość postępowania międzyinstancyjnego, 
•	korzystanie przez strony ze zbyt rozbudowanego systemu środków zaskarżenia orzeczeń, 
•	wielowątkowość i wieloosobowość spraw karnych, często wymagających wiedzy 
z zakresu innych niż prawo karne dziedzin prawa (np. prawa gospodarczego 
lub bankowego), 
•	w odniesieniu do spraw z zakresu postępowania wieczystoksięgowego istotną przyczyną skarg na przewlekłość postępowania był czas oczekiwania na wpis lub wydanie odpisu, będący wynikiem migracji ksiąg,
•	samodzielne występowanie stron i uczestników z powodu zbyt wysokich kosztów zastępstwa procesowego, prowadzące do podejmowania błędnych czynności,
•	składanie przez strony ogólnikowych pism wymagających dalszej korespon-dencji,
•	brak woli ponoszenia kosztów sądowych, również przez podmioty gospodarcze, skutkujące wielokrotnym wnoszeniem bezzasadnych wniosków o zwolnienie 
od kosztów sądowych.
	Natomiast przyczyn skarg na czynności komorników należy upatrywać w:
•	bezskuteczności egzekucji i bezczynności komorników, 
•	braku odpowiedzi na kierowane do nich pisma, 
•	małym zainteresowaniu komorników sądowych egzekucją niewielkich należności i świadczeń alimentacyjnych,
•	przedłużających się egzekucjach z nieruchomości na skutek ciągle wnoszonych przez dłużników skarg na każdą czynność komornika, niezależnie od ich prawidłowości,
•	braku inicjatywy co do ustalenia mienia dłużnika podlegającego zajęciu,
•	wysokich kosztach egzekucji obciążających wierzycieli i sposobie rozliczenia tych kosztów,
•	braku wiedzy wierzycieli o przepisach postępowania egzekucyjnego i mylnym przekonaniu, że obowiązkiem komornika jest działanie z urzędu w zakresie ustalenia majątku nadającego się do egzekucji, adresu zamieszkania dłużnika, jego rachunku bankowego, miejsca pracy,
•	nieterminowym przekazywaniu wierzytelności,
•	zubożeniu obywateli i wynikającej stąd bezradności oraz braku środków na realizację postępowania egzekucyjnego.
	Skargi na notariuszy wynikały z:
•	odmowy dokonania czynności przez notariusza,
•	braku pouczenia stron o prawie i trybie zaskarżania odmowy dokonania czynności notarialnych,
•	błędnego sporządzenia aktu notarialnego lub braku troski i staranności 
w przygotowaniu aktu notarialnego,
•	odmowy wprowadzenia do umowy zmian, 
•	wysokości wynagrodzenia za dokonane czynności,
Skargi na biegłych najczęściej były spowodowane nieterminowym sporządzaniem opinii lub kwestionowaniem treści opinii.
7. Działania podejmowane w celu likwidacji źródeł skarg.
Z nadesłanych przez prezesów sądów apelacyjnych sprawozdań wynika, 
że wnioski znajdujące się w ubiegłorocznej „Informacji o sposobie przyjmowania 
i załatwiania skarg i wniosków” uwzględniano podczas narad i szkoleń oraz 
w bieżącej pracy nadzorczej. 
Wszystkie złożone skargi i wnioski były przedmiotem analizy, a w przypadku uznania ich zasadności podejmowano działania nadzorcze, celem ustalenia źródła 
i eliminacji uchybień. Zainteresowanym udzielano wskazówek i wyjaśnień co do przepisów postępowania, niejednokrotnie składając przy tym sprawozdanie 
ze stanu sprawy, co miało oczywiste znaczenie dla zrozumienia udzielanych wyjaśnień, jeżeli skarga zainteresowanego wynikała z faktycznej nieznajomości sprawy.
W przypadku, gdy przewlekłość postępowań była zawiniona przez Sąd, usuwanie nieprawidłowości odbywało się zarówno w ramach doraźnych interwencji wywołanych skargami, jak też skutkowało kompleksowym nadzorem w zakresie wizytacji i lustracji, a także analizy materiału statystycznego, w tym liczby załatwień oraz czynności podejmowanych w sprawach tzw. „starych”. 
W celu eliminacji nieprawidłowości i uchybień ujawnionych podczas rozpatrywania skarg prezesi sądów podejmowali także inne działania, w tym polegające na:
~	wytknięciu w trybie art. 37 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.01.98.1070) sędziom i przewodniczącym wydziałów uchybień w zakresie sprawności postępowania lub sprawowanego nadzoru administra-cyjnego,
~	żądaniu wszczęcia postępowania dyscyplinarnego,
~	stosowaniu przewidzianych kodeksem pracy kar dla urzędników sądowych 
i asystentów sędziów,
~	dążeniu do usprawnienia systemu informacyjnego na temat udzielania stronom informacji o przebiegu postępowania sądowego lub egzekucyjnego, na dążeniu do  zwiększenia obsady referendarzy i kadry urzędniczej, do poprawy warunków lokalowych sądów oraz ich komputeryzacji. Nadto polecano zwiększanie dyscypliny oraz wydawanie zarządzeń, o wykonaniu których sędzia referent 
lub jego przełożony miał obowiązek poinformować prezesa,
~	zwracaniu podczas wizytacji i lustracji szczególnej uwagi na te obszary działalności sądów, w odniesieniu do których stwierdzono powtarzalne uchybienia, na organizowaniu szkoleń dla sędziów, referendarzy, asystentów 
i urzędników sądowych.
W przypadku stwierdzenia zasadności skarg na komorników sądowych prezesi sądów rejonowych bądź bezpośrednio komornicy byli zobowiązani 
do składania sprawozdań z podejmowanych w sprawie czynności. 
Część ze skarg na czynności komorników kierowanych do prezesów sądów rejonowych była oprócz rozpoznania w trybie administracyjnym przekazywana 
do wydziału merytorycznego celem rozpoznania w trybie procesowym. Sądy zobowiązywały także komorników do podjęcia określonych działań, m.in. mających 
na celu zwiększenie skuteczności egzekucji i terminowości podejmowanych czynności.
Przeprowadzano także wizytacje kancelarii komorników przez sędziów wizytatorów ds. egzekucyjnych.
Rażące uchybienia w pracy skutkowały kierowaniem wniosków o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w stosunku do komornika.

IV. PROKURATURA 
1. Charakterystyka ilościowa załatwionych skarg i wniosków
Do wszystkich jednostek organizacyjnych prokuratury wpłynęło w 2008 r. 
łącznie 4.109 skarg, tj. o 383 (10,27 %) więcej  niż w 2007 r. - 3.726 (w 2006 wpłynęło ich 3.503).
Działalności prokuratury dotyczyło 3.505 skarg (w 2007 r. – 3.078), zaś 
604 skargi odnosiły się do działalności innych organów (w 2007 r. – 648), w tym 389 skarg – Policji (w 2007 r. - 417).
Wpływ skarg w poszczególnych okręgach prokuratur apelacyjnych był następujący:

APELACJA	2008 r.	2007 r.	+wzrost
-spadek	
Białystok	342	373	- 31	
Gdańsk	223	148	+ 75	
Katowice	655	601	+ 54	
Kraków	464	387	+ 77	
Lublin	290	286	+  4	
Łódź	243	179	+ 64	
Poznań	134	159	-25	
Rzeszów	  91	110	-19	
Szczecin	237	224	+ 13	
Warszawa	921	718	+ 203 	
Wrocław	509	541	- 32	
Łącznie	4.109	3.726	+ 383	

Podobnie jak w poprzednim roku, ogólny wpływ skarg do powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury ma tendencję wzrostową.
Wzrost liczby skarg został odnotowany w 7 okręgach apelacji: warszawskiej, krakowskiej,  gdańskiej, łódzkiej, katowickiej, szczecińskiej i lubelskiej.
Tylko w okręgach apelacji: białostockiej, poznańskiej, rzeszowskiej 
i wrocławskiej odnotowano spadek liczby skarg.
Największy wzrost liczby skarg został wykazany w apelacji: warszawskiej, krakowskiej, gdańskiej i łódzkiej. 
Wraz ze skargami pozostałymi z poprzedniego okresu rozliczeniowego, 
w 2008 r. załatwiono ogółem 4109 skarg (w 2007 r. – 3727 skarg).
W okręgach poszczególnych prokuratur apelacyjnych załatwiono następującą 
ilość skarg:

APELACJA	2008 r.	2007 r.	+ wzrost
- spadek	
Białystok	344	369	-25	
Gdańsk	222	146	+76	
Katowice	657	611	+46	
Kraków	462	389	+73	
Lublin	287	288	-1	
Łódź	247	175	+72	
Poznań	139	157	-18	
Rzeszów	91	110	-19	
Szczecin	236	222	+14	
Warszawa	901	717	+184	
Wrocław	523	543	-20	

2. Zestawienie załatwionych skarg i wniosków w rozbiciu na grupy problemowe ze szczegółową ich charakterystyką.

Stosownie do obowiązujących przepisów przedmiotem skargi mogą być wszelkie czynności prawne i faktyczne lub też ich zaniechanie w postaci bezczynności właściwych organów albo ich pracowników.
Skargi pozostające w związku z toczącymi się, bądź zakończonymi postępo-waniami dotyczyły następujących zarzutów:
•	przewlekłego bądź biurokratycznego załatwienia spraw 		–	535,
•	bezczynności lub braku odpowiedzi na pisma i prośby 			–	547,
•	niewłaściwego zachowania się prokuratorów lub innych pracowników 
	w służbie										–	321,
•	innej działalności prokuratury związanej z toczącymi się 
postępowaniami. 								–	2102
Analogicznie jak w latach ubiegłych, największą liczbę stanowiły skargi na inną działalność prokuratury związaną z toczącymi się postępowaniami.
Wśród takich skarg dominowała problematyka:
•	nieprzestrzegania uprawnień procesowych stron,
•	odmowy realizacji wniosków dowodowych,
•	powierzchownej oceny materiału dowodowego,
•	wadliwego nadzoru prokuratora nad postępowaniem przygotowawczym,
•	opóźnienia w doręczeniu stronom decyzji i innych pism, bądź wysyłania korespondencji na niewłaściwy adres,
•	braku obiektywizmu prokuratorów, ich stronniczości, „ukrywania przestępstw”,
•	braku pouczenia o trybie zaskarżenia decyzji prokuratorskich, 
•	przetrzymywania korespondencji tymczasowo aresztowanego,
•	bezpodstawnej odmowy udzielenia widzenia,
•	nieprawidłowego przeprowadzenia czynności przesłuchania i konfrontacji,
•	naruszenia przepisów o wyznaczeniu obrońcy z urzędu i terminie skierowania aktu oskarżenia do sądu, naruszenia terminu dotyczącego czynności końcowego zaznajomienia podejrzanego z materiałami postępowania,
•	niewłaściwego postępowania z zabezpieczonymi dowodami rzeczowymi,
•	bezpodstawnego wzywania stron do przedłożenia dodatkowych dokumentów,
•	nie podjęcia decyzji w przedmiocie dowodów rzeczowych pomimo umorzenia postępowania,
•	udzielania zbyt ogólnikowej odpowiedzi (w tym nieustosunkowania się do wszystkich zarzutów) lub odpowiedzi, jakiej nie oczekiwał skarżący,
•	braku właściwej reakcji na zawiadomienia o przestępstwach. 
Obok skarg na organy prokuratury – 3505, skarżący złożyli także skargi 
na inne organy – 604, w tym 389 skarg na Policję.
Liczba skarg wniesionych w 2008 r. na organy prokuratury oraz inne organy, 
w tym organy Policji, w okręgach poszczególnych prokuratur apelacyjnych jest następująca:

APELACJA	organy prokuratury	inne organy
(w tym Policja)	
Białystok	285	57/50	
Gdańsk	193	30/16	
Katowice	612	43/27	
Kraków	413	51/39	
Lublin	187	103/47	
Łódź	222	21/17	
Poznań	94	40/25	
Rzeszów	69	22/15	
Szczecin	164	73/56	
Warszawa	855	66/27	
Wrocław	411	98/70	
Łącznie	3.505	604/389	

Liczba skarg na organy prokuratury w porównaniu do 2007 r. wzrosła 
z 3.078 do 3.505 w 2008 r., tj. o 427 skarg.
Liczba skarg na inne organy (w tym na Policję) nie zmieniła się znacząco 
i w 2008 r. wykazano 604 skargi na inne organy, w tym na Policję 389, podczas 
gdy w 2007 r. liczba skarg na inne organy, w tym na Policję, wyniosła odpowiednio 648/417.
Skargi na czynności funkcjonariuszy Policji związane z prowadzonym postępowaniem przygotowawczym były rozpatrywane w trybie procesowym, 
na podstawie kodeksu postępowania karnego.

W zakresie działalności Policji, problematyka skarg  najczęściej dotyczyła:
-	bezpodstawnych interwencji domowych,
-	niewłaściwego zachowania się funkcjonariuszy Policji podczas wykonywania czynności służbowych,
-	niewłaściwego przeprowadzania postępowania,
-	braku respektowania praw stron procesowych.
Skargi na inne organy najczęściej dotyczyły:
•	działalności rzecznika odpowiedzialności zawodowej lekarzy,
•	działalności ZUS i KRUS,
•	nieprawidłowego naliczania zadłużenia alimentacyjnego,
•	funkcjonowania spółdzielni mieszkaniowych i wspólnot mieszkaniowych,
•	działalności funkcjonariuszy Straży Miejskiej,
•	niewłaściwej opieki medycznej w zakładzie karnym. 
Nadal funkcjonuje wśród skarżących przekonanie, że obowiązkiem 
organów prokuratury jest reagowanie na wszelkiego rodzaju naruszenia prawa, 
skutkujące żądaniem wszczęcia postępowania w takich sytuacjach. Podejście to było dodatkowo często wspomagane przez sposób prezentowania informacji 
w środkach masowego przekazu.
Znaczną grupę pism stanowiły również takie, w których skarżący domagali się wszczęcia postępowania karnego (określając pisma jako „zawiadomienia 
o przestępstwie”) lub dyscyplinarnego wobec prokuratorów, którzy w ich ocenie naruszyli prawo wydając niesatysfakcjonującą decyzję incydentalną lub kończącą postępowanie przygotowawcze, a także udzielając odpowiedzi na skargę.
Część takiej korespondencji była rozpoznawana w trybie postępowania skargowego, zgodnie z dotychczas obowiązującymi zaleceniami wynikającymi 
z pism Prokuratora Krajowego nr PR I 901/45/98 z 1 grudnia 1998 r. oraz 
nr PR I 902/21/01 z 7 października 2001 r., zaś część w trybie procesowym 
– zgodnie z poleceniem Prokuratora Krajowego zawartym w piśmie z 7 listopada 2006 r., nr PR I 801/7/06, zalecającym nadawanie im biegu procesowego na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego.

3. Informacja o sposobie załatwienia skarg i wniosków. 
Wpływające do organów prokuratury skargi i wnioski obywateli były badane zgodnie z przepisami działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego, rozporzą-dzenia Rady Ministrów  z dnia 8 stycznia 2002 r. (Dz. U. Nr 5, poz. 46) w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków, a przede wszystkim na podstawie działu XI rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2007 r. - regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. Nr 169, poz. 1189).
Ewidencja skarg w poszczególnych jednostkach organizacyjnych prokuratury prowadzona była w odrębnych rejestrach, ułatwiających kontrolę przebiegu postępowania skargowego i terminu załatwiania skargi.
Nadzór nad prawidłowością załatwiania skarg sprawowali osobiście szefowie poszczególnych jednostek prokuratury lub upoważnieni przez nich zastępcy.
W toku postępowań skargowych gromadzono materiał źródłowy stanowiący podstawę do udzielenia odpowiedzi, w tym żądano pisemnych wyjaśnień od osób wymienionych w skargach.
Odpisy odpowiedzi dla skarżących przesyłano właściwym prokuraturom 
do wiadomości i stosownego wykorzystania.
Spośród załatwionych ogółem w 2008 r. w powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury 4109 skarg, za zasadne uznano 379 skarg, tj. 9.2%.
Odsetek zasadności skarg w poszczególnych okręgach apelacji obrazuje tabela:
APELACJA	skargi załatwione ogółem	skargi 
zasadne	odsetek
skarg 
zasadnych	
Białystok	344	16	4,7 %	
Gdańsk	222	13	5,9 %	
Katowice	657	112	17 %	
Kraków	462	24	5,2 %	
Lublin 	287	21	7,3 %	
Łódź	247	20	8,1 %	
Poznań 	139	11	7,9 %	
Rzeszów	91	8	8,8 %	
Szczecin 	236	37	15,7 %	
Warszawa 	901	74	8,2 %	
Wrocław 	523	43	8,2 %	

Odsetek skarg zasadnych w odniesieniu do załatwionych ogółem skarg był największy w apelacjach: katowickiej i szczecińskiej, najmniejszy w apelacjach: białostockiej i krakowskiej.
Natomiast odsetek skarg zasadnych na organy prokuratury (351) w stosunku 
do liczby rozpatrzonych skarg na organy prokuratury (3282) wyniósł w 2008 r. 
– 10,7% (w 2007 r. – 12,6%, w 2006 r. – 12,3%, w 2005 r – 13,3%).
Ilustruje to tabela:
APELACJA	skargi  
na organy prokuratury	skargi zasadne	odsetek
skarg 
zasadnych	
Białystok	230	16	7 %	
Gdańsk	163	12	7,4 %	
Katowice	607	103	17 %	
Kraków	385	23	6 %	
Lublin 	180	16	8,9 %	
Łódź	226	20	8,8 %	
Poznań 	93	11	11,8 %	
Rzeszów	62	8	12,9 %	
Szczecin 	147	34	23,1 %	
Warszawa 	791	74	9,4 %	
Wrocław 	398	34	8,5 %	

Najwięcej skarg zasadnych na działalność organów prokuratury wykazano 
w okręgu apelacji szczecińskiej i katowickiej, najmniej w okręgu apelacji krakowskiej i  białostockiej.
Należy przy tym zaznaczyć, iż odsetek skarg zasadnych na organy prokuratury systematycznie maleje.
Zastrzeżenia budzi jednak, co podnieśli niektórzy Prokuratorzy Apelacyjni, zasadność rozpatrywania w trybie skargowym pism nazywanych wprawdzie skargami, lecz kwestionujących czynności procesowe podejmowane w toku postępowania lub dotyczących decyzji procesowych.

Analiza sposobu załatwiania skarg w powszechnych jednostkach organiza-cyjnych prokuratury dokonana przez Prokuratorów Apelacyjnych wykazała, 
iż tematyką pism, które zostały zarejestrowane w prokuraturach jako skargi, 
były również czynności procesowe, a nawet decyzje procesowe, które zgodnie 
z § 297 regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, powinny być rozpatrywane w innym trybie.
Często skarżący podnosili jednocześnie zarzuty, które powinny być rozpatrywane w trybie procesowym i skargowym, a sposób ich załatwienia został wyraźnie określony w § 298 cyt. wyżej regulaminu.
Przyczyny składania skarg są bardzo zróżnicowane, pozostają w zasadzie niezmienne od lat i wynikają, między innymi, z:
•	niskiej świadomości prawnej obywateli,
•	szczególnych cech osobowości niektórych skarżących,
•	niekiedy z niedoświadczenia kadry prokuratorskiej i nadmiernego obciążenia 
ich pracą, zbyt małej liczby pracowników administracyjnych w organach prokuratury, 
•	poważnych trudności w uzyskaniu opinii biegłych niektórych specjalności,
•	trudnego i kosztownego dostępu do prawników i zastrzeżeń skarżących co do profesjonalizmu niektórych z nich,
•	niekiedy niskiego poziomu pracy Policji na szczeblu podstawowym, wynikającego, między innymi, z braku właściwego szkolenia,
•	naruszania gwarancji procesowych,
•	przewlekłości postępowań prokuratorskich, sądowych, egzekucyjnych,
•	niskiej skuteczności egzekwowania wszelkiego rodzaju orzeczeń i decyzji, nieprawidłowej pracy komorników sądowych,
•	niekiedy niskiego poziomu pracy i profesjonalizmu organów administracyjnych 
i samorządowych.
Analiza skarg uznanych za zasadne lub częściowo zasadne wskazuje, 
że u podłoża ich leżą także pewne nieprawidłowości w pracy prokuratorów.

Ujawnione w wyniku badania skarg nieprawidłowości powodowały podejmowanie działań organizacyjno-nadzorczych. Z osobami, których wadliwa praca skutkowała złożeniem skargi zasadnej, przeprowadzano rozmowy dyscyplinujące, ponadto udzielano wytyków, wdrażano postępowania służbowo-wyjaśniające, wymierzano kary porządkowe, zaś ich przełożonym zwracano uwagę na brak nadzoru.
Liczba skarg, w których wytknięto uchybienia:
APELACJE	Liczba skarg, w których
wytknięto uchybienia	
Białystok 	3	
Gdańsk 	0	
Katowice	55	
Kraków	12	
Lublin	12	
Łódź	15	
Poznań	3	
Rzeszów	7	
Szczecin	24	
Warszawa 	21	
Wrocław 	30	
Łącznie	182	

Przykłady skarg zasadnych lub częściowo zasadnych, których efektem były działania dyscyplinujące:
•	Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich przekazało Prokuraturze Apelacyjnej 
w Szczecinie skargę zarzucającą udzielenie nierzetelnych odpowiedzi przez 
jedną z prokuratur okręgowych w sprawie zatrzymania samochodu. W celu wyjaśnienia skargi zbadano 15 tomów akt sprawy karnej jednego z sądów rejonowych. Stwierdzono, że Sąd Rejonowy odpowiadając na pierwsze pismo skarżącego wskazał na niewłaściwy numer rejestracyjny spornego samochodu (skarżący nie podał tego numeru) i udzielił informacji w odniesieniu do niewłaściwego samochodu (w sprawie zabezpieczono znaczną liczbę samochodów).

W konsekwencji Prokuratura Okręgowa odpowiadając na dwa kolejne pisma skarżącego, w których podawał wskazany przez Sąd niewłaściwy numer rejestracyjny samochodu, udzieliła informacji dotyczącej samochodu należącego do innej osoby. W Prokuraturze Apelacyjnej w Szczecinie wyjaśniono błąd, ustalono przebieg postępowania z zabezpieczonym samochodem i udzielono skarżącemu wyczerpujących wyjaśnień. Odrębnym pismem wytknięto uchy-bienia i zobowiązano do ustalenia, czy przedmiotowy samochód został faktycznie przejęty przez bank, jak wskazywały na to dokumenty.
•	I S 050/24/08 Prokuratury Okręgowej w Ostrołęce. Skarga zawierała różnorodne zarzuty skierowane pod adresem prokuratora-referenta sprawy, 
w tym nieprzestrzegania terminów procesowych, opóźnień w rozpatrywaniu 
pism, wniosków dowodowych, środków odwoławczych i w tym zakresie była 
ona zasadna. Zwłoka wynikała z obszerności materiału dowodowego oraz 
ze skomplikowanej materii sprawy. O stwierdzonych uchybieniach powiado-miono Naczelnika V Wydziału Śledczego, w celu zapobieżenia podobnym przypadkom w przyszłości.  
•	I S 050/25/08 Prokuratury Okręgowej w Ostrołęce. Skarżący zarzucił prokuratorowi jednej z prokuratur rejonowych udzielenie nierzetelnej informacji dotyczącej sposobu zakończenia postępowania karnego, bowiem poinformo-wano go o nieprawomocnym wyroku sądu I instancji, pomijając orzeczenie sądu odwoławczego. 
W wyniku uznania skargi za zasadną wskazano Prokuratorowi Rejonowemu 
na konieczność zwrócenia podległemu prokuratorowi uwagi na potrzebę staranniejszego zapoznawania się z aktami głównymi i podręcznymi sprawy oraz rzetelnego udzielania odpowiedzi na pisma adresowane do stron postępowania.
•	RS 05/01/08 i RS 05/3/08 jednej z prokuratur rejonowych z okręgu apelacji warszawskiej. Skargi uznano za zasadne w zakresie dotyczącym błędnego pouczenia skarżących o przysługujących im uprawnieniach w związku 
z umorzeniem postępowania przygotowawczego. Prokurator Rejonowy polecił prokuratorowi konwalidowanie uchybienia – co zostało wykonane – poprzez prawidłowe pouczenie strony i przyjęcie złożonego zażalenia. Prokuratora zobligowano też do starannego i prawidłowego pouczenia stron o sposobach 
i możliwościach wnoszenia środków odwoławczych.
•	I S 051/3/08 Prokuratury Okręgowej w Bielsku – Białej. Skarżący osadzony 
w zakładzie karnym podniósł pod adresem jednej z prokuratur rejonowych zarzut, że w listopadzie 2007 r. zwrócił się o przyjęcie protokolarnego zawiadomienia o przestępstwie, a reakcja prokuratora nastąpiła dopiero w dniu 6 lutego 2008 r. W postępowaniu skargowym stwierdzono podnoszoną 
przez stronę bezczynność oraz polecono natychmiastowe podjęcie w stosunku do winnego zaniedbań działań w trybie odpowiedzialności dyscyplinarnej.
•	I S 051/15/08 Prokuratury Okręgowej w Częstochowie. Skarga zawierała 
zarzut przedwczesnego zainicjowania przez jednego z prokuratorów rejo-nowych wniosku do sądu o poddanie skarżącego obserwacji sądowo- psychiatrycznej. Badając skargę ustalono, że z wnioskiem takim wystąpiono pomimo niekompletności materiału dowodowego. Prokurator Okręgowy oceniając skargę jako zasadną wytknął prokuratorowi rejonowemu stwierdzone nieprawidłowości i zaniedbania, polecając ich konwalidowanie, o czym powiadomił skarżącego.
•	III S 051/16/07 Prokuratury Okręgowej w Katowicach. Skarga dotyczyła postępowania przygotowawczego prowadzonego w jednej z prokuratur rejonowych. Skarżący – osoba podejrzana – zarzucił przewlekłość postępo-wania, brak koncentracji czynności procesowych i brak decyzji w przedmiocie zabezpieczonych dowodów. Po analizie akt stwierdzono zasadność podno-szonych w skardze zarzutów. Ujawnione uchybienia wytknięto w pisemnym wystąpieniu skierowanym do Komendanta Policji, jak również przeprowadzono rozmowę dyscyplinującą z prokuratorem-referentem.
•	RS 051/13/08 Prokuratury Rejonowej Łódź – Śródmieście. Badanie skargi potwierdziło zasadność zarzutu przedwczesnego umorzenia dochodzenia 
z naruszeniem przepisów postępowania karnego. Prokuratorowi nadzorującemu sprawę zwrócono uwagę na uchybienia, a postępowanie zostało podjęte na nowo.
•	RS 020/3/08 Prokuratury Rejonowej w Sanoku. Badanie skargi potwierdziło zarzut nienadania przez okres 8 m-cy biegu zażaleniu na postanowienie 
o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego. Prokurator Rejonowy przeprowadził rozmowę dyscyplinującą z referentem sprawy.
•	RS 020/3/08 Prokuratury Rejonowej w Lesku. Skarga dotyczyła postępowania, 
w którym stwierdzono nieodwołanie przez prokuratora listu gończego, pomimo ustania przyczyny jego wydania. Prokurator Rejonowy wykazaną nieprawidło-wość wytknął referentowi sprawy.
•	I 051/35/08 Prokuratury Okręgowej w Krakowie. Za zasadną została uznana skarga na nienadanie biegu zażaleniu na postanowienie o umorzeniu docho-dzenia. W zakresie opisanej nieprawidłowości, której dopuścił się referent sprawy, zostało wdrożone postępowanie służbowe.
•	RA 051/4/08 Prokuratury Rejonowej Kraków – Śródmieście Zachód. 
Za zasadny uznano zarzut skarżącej naruszenia jej uprawnień procesowych, polegający na wielokrotnym nieudostępnieniu do wglądu akt postępowania. Prokurator Rejonowy wytknął stwierdzone uchybienia referentowi sprawy, obligując go jednocześnie do przestrzegania zagwarantowanych przez ustawo-dawcę uprawnień procesowych, a także do rzetelnego nadzoru nad powie-rzonym referatem oraz objął przebieg postępowania wewnętrznym nadzorem służbowym.
•	I S 051/11/08 Prokuratury Okręgowej w Siedlcach. Skarga dotyczyła zbyt późnego rozpoznania wniosków dowodowych złożonych przez skarżącego do jednej z prokuratur rejonowych, braku odpowiedzi na kierowane pisma oraz niepoinformowania skarżącego o terminie, w którym zostanie podjęta decyzja odnośnie złożonych wniosków dowodowych. Wobec uznania skargi za zasadną Prokurator Okręgowy polecił wzmożenie wewnętrznego nadzoru służbowego nad prowadzonymi postępowaniami przygotowawczymi i omówienie sprawy 
na naradzie służbowej, które to polecenia zostały wykonane.
•	I S 051/6/08 Prokuratury Okręgowej w Zamościu. Postępowanie skargowe zostało zainicjowane pismem adwokata zarzucającego prokuratorowi prowa-dzącemu postępowanie przygotowawcze zaniechanie informowania o terminach czynności procesowych prowadzonych z udziałem podejrzanego. Przeprowa-dzone postępowanie potwierdziło w tym zakresie zarzuty i doprowadziło do ustalenia, że zachowanie to było spowodowane faktem ujawnienia przekazy-wania przez adwokata nieformalnej korespondencji podczas widzeń. Prokurator Okręgowy udzielił prokuratorowi prowadzącemu postępowanie wytyku służbo-wego i przeprowadził z nim rozmowę dyscyplinującą.
•	RS 02/11/08 Prokurator Rejonowy z okręgu apelacji wrocławskiej zaniechał udzielenia odpowiedzi na wniosek pokrzywdzonego o wystąpienie przez prokuratora z powództwem adhezyjnym. Prokuratorowi zwrócono uwagę 
i zobowiązano do niezwłocznego wykonania zaniechanej czynności.
•	RS 02/16/08 Prokurator Rejonowy z okręgu apelacji wrocławskiej w toku postępowania zaniechał przeprowadzenia istotnego dowodu polegającego 
na uzyskaniu opinii z badania wycinków narządów wewnętrznych pobranych podczas sekcji zwłok. Nie zainicjowano postępowania dyscyplinarnego z uwagi, iż od niedopełnienia obowiązku upłynęły 3 lata.
•	RS 02/1/08 Prokuratury Rejonowej w Chodzieży. Skarga dotyczyła niewłaści-wego postępowania prokuratora, który pomimo wypowiedzenia adwokatowi pełnomocnictwa w dalszym ciągu przesyłał mu odpisy pism i decyzji proce-sowych, pomijając nowo ustanowionego pełnomocnika. Prokurator Rejonowy ukarał winnego prokuratora karą porządkową upomnienia.
•	RS 02/4/08 Prokuratury Rejonowej Poznań – Grunwald. Skarga dotyczyła bezczynności prokuratora w zakresie nadania biegu zażaleniu na postanowienie 
o umorzeniu postępowania przygotowawczego. Uznając zasadność skargi Prokurator Rejonowy przeprowadził rozmowę dyscyplinującą z prokuratorem winnym tego zaniedbania.
•	I S 51/16/07 Prokuratury Okręgowej w Zielonej Górze. Skarga dotyczyła niewłaściwych sformułowań użytych w postanowieniu jednej z prokuratur rejonowych o odmowie wszczęcia dochodzenia, polegających na wypowie-dzeniu się co do intencji skarżącego uprzednio składającego zawiadomienie 
o przestępstwie oraz na zawarciu oceny materiału dowodowego zebranego 
w innej sprawie prowadzonej przeciwko skarżącemu. Na niestosowność sformułowań i zamieszczonej oceny zwrócono Prokuratorowi Rejonowemu uwagę na piśmie.
	Prokuratorzy podejmowali, podobnie jak w latach ubiegłych, zarówno 
w ramach postępowań skargowych jak i pozaskargowych, interwencje w innych organach na rzecz i w interesie obywateli w ramach działań cywilistycznych 
i administracyjnych.
	Przykłady skutecznych interwencji podejmowanych w różnych sprawach w innych organach na rzecz i w interesie obywateli:
•	Pc 69/08 i Pc 26/08. Prokurator Rejonowy Warszawa – Śródmieście wystąpił 
z powództwem o zaprzeczenie ojcostwa i ustanowienie dla małoletnich kuratora. Sąd ustanowił kuratora dla małoletnich, a następnie wydał wyrok 
o zaprzeczeniu ojcostwa.
•	Pc 64/08. Prokurator Rejonowy Warszawa – Śródmieście skierował powództwo 
o odszkodowanie i zadośćuczynienie przeciwko sprawcy szkody, na podstawie 
art. 415 kc.
•	Pc 26/08. Prokurator Rejonowy Warszawa – Mokotów zgłosił udział w sprawie 
o pozbawienie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi. Sąd zgodnie z wnioskiem prokuratora pozbawił władzy rodzicielskiej.
•	Pc 77/08. Prokurator Rejonowy Warszawa – Mokotów wyłączone materiały 
ze sprawy karnej dotyczącej nieumyślnego spowodowania śmierci przekazał do Prokuratury Okręgowej w Warszawie, celem rozważenia możliwości wystąpienia 
do sądu o ubezwłasnowolnienie syna osoby zmarłej. Sąd orzekł o całkowitym ubezwłasnowolnieniu.
•	Prokurator Rejonowy w Mikołowie w toku prowadzonego postępowania powziął wątpliwość co do prawidłowego wykonywania funkcji rodziny zastępczej nad osobą małoletnią. Rodzina zastępcza nie realizowała zaleceń 
w zakresie objęcia dziecka systematyczną opieką pedagogiczną, logopedyczną 
i psychologiczną. Prokurator uznał, że taki sposób sprawowania opieki przez rodzinę zastępczą nie gwarantuje zapewnienia dziecku prawidłowego rozwoju psychofizycznego i skierował sygnalizację do sądu rodzinnego, który wdrożył postępowanie w przedmiocie zmiany wydanych zarządzeń opiekuńczo-wychowawczych.
•	II Pa 4/08. Prokurator Rejonowy w Częstochowie zgłosił udział do toczącego się od ponad 2 lat postępowania administracyjnego, dotyczącego zwrotu nieruchomości. Dla przyspieszenia postępowania prokurator skierował także pismo interwencyjne podnosząc, iż dalsza przewlekłość postępowania spowoduje wniesienie przez prokuraturę skargi do sądu administracyjnego. Postępowanie zakończono decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Wojewody Śląskiego.
•	Pa 3/08. Prokurator Rejonowy w Opatowie wystąpił do Burmistrza Miasta 
i Gminy w Opatowie o przyznanie lokalu socjalnego dla rodziny R.M. Działanie prokuratora było następstwem sygnalizacji ze strony Zespołu Kuratorskiej Służby Sądowej w Opatowie o tragicznych warunkach lokalowych matki 
z trojgiem małoletnich dzieci. 
Burmistrz zapewnił, że zostanie dla wymienionych przydzielone mieszkanie socjalne, lecz z uwagi na problemy mieszkaniowe - nie podał terminu jego przydziału.
•	RS 015/2/08. Prokurator Rejonowy w Pińczowie w związku ze skargą zgłosił 
swój udział, w trybie art. 7 kpc, w postępowaniu cywilnym Sądu Rejonowego 
w Pińczowie. Udział oskarżyciela publicznego w postępowaniu sądowym 
i analiza materiału dowodowego przekonała prokuratora o konieczności wystąpienia do Sądu Rejonowego w Pińczowie ze skargą o wznowienie postępowań zakończonych prawomocnymi postanowieniami sądu dotyczącymi tej samej nieruchomości w dwóch innych sprawach. Skarga prokuratora zainicjowała działanie w przedmiocie wznowienia postępowania.
•	Pc 158/08. Prokurator Rejonowy w Nowym Sączu w związku z prośbą lokatorki mieszkania należącego do Grodzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej 
o pomoc w sprawie przyznania jej prawa do zajmowanego lokalu i przyjęcia 
w poczet członków Spółdzielni podjął interwencję, obligując organy Spół-dzielni do stosownych działań.
•	II Pa 2/08. Prokurator Okręgowy w Olsztynie skierował do Rady Miasta Bartoszyce wniosek o zmianę zapisu § 1 pkt 8 regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym, stanowiącego załącznik do uchwały 
Rady Miasta Bartoszyce z dnia 31 marca 2005 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy i dostosowanie jego treści do obowiązujących przepisów zgodnie z art. 90f Ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Prokurator Okręgowy w Olsztynie po zbadaniu uchwały Rady Miasta Bartoszyce stwierdził, że zapis § 1 pkt 8 regulaminu stanowiącego załącznik do tego aktu prawnego jest niezgodny z art. 90f ustawy o systemie oświaty. Zapis ten stanowił, że przez zamieszkanie na terenie Bartoszyc należy rozumieć zameldowanie na pobyt stały na terenie Gminy Bartoszyce i przez to stwarzał istotną dodatkową przesłankę przyznania stypendium szkolnego, wprowadzając niedozwolone ograniczenia podmiotowe, pozbawiające możliwości przyznania stypendium szkolnego uczniom, którzy będąc w złej sytuacji materialnej, nie mieli z różnych powodów spełnionego obowiązku meldunkowego. Uwzględniając wniosek Prokuratora Okręgowego w Olsztynie, Rada Miasta Bartoszyce uchwałą z 28 lutego 2008 r. zmieniła uchwałę z 31 marca 2005 r. w sprawie udzielenia pomocy materialnej 
o charakterze socjalnym. W wyniku działania Prokuratora Okręgowego stworzono możliwość uzyskania pomocy materialnej o charakterze socjalnym znacznej liczbie uczniów, którzy z powodu niezgodności aktu prawa miejsco-wego z ustawą byli jej dotychczas pozbawieni.
Interwencje kierowali, wzorem lat ubiegłych, także parlamentarzyści. 
Były one rozpatrywane w ustawowym terminie, we wszystkich przypadkach nadawano im niezwłocznie bieg, a następnie o sposobie zakończenia czynności 
i wynikach postępowania powiadamiano interweniującego parlamentarzystę oraz zainteresowanych.
Przykłady interwencji:
•	do jednej z prokuratur okręgowych wpłynęła interwencja poselska zawierająca wniosek o wyjaśnienie zasadności zarzutu braku reakcji na wcześniej złożone pismo, w którym skarżący podniósł niewłaściwe rozpoznanie zawiadomienia 
o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na jego szkodę w toku postępowania prowadzonego przez ZUS, a następnie sąd apelacyjny w sprawie o ustalenie prawa do emerytury w związku ze służbą wojskową. Prokurator Okręgowy udzielił obszernej odpowiedzi, uznając skargę za niezasadną,
•	do jednej z Prokuratur Rejonowych wpłynęła interwencja poselska, zawierająca zarzut niepodejmowania czynności procesowych i „nieuchwytności” prokura-tora. Skarga została uznana za bezzasadną z uwagi na zakres obowiązków, 
jak również miejsce wykonywania czynności przez prowadzącego sprawę prokuratora, poza siedzibą jednostki. Jednocześnie wyjaśniono, że nieprecyzyjne stwierdzenie o „nieuchwytności” prokuratora, rozumiane było przez skarżącego jako niemożność zastania prokuratora w siedzibie prokuratury, bez uprzedniego umówienia się z nim, 
•	interwencje dwóch posłów dotyczące wyjaśnienia prawidłowości prowadzenia śledztwa w sprawie zabójstwa oraz podnoszących zarzut opieszałości postępowania. Po zbadaniu sprawy stwierdzono, że czas trwania śledztwa wynika z zawiłości sprawy, konieczności przeprowadzenia szeregu czynności, 
w tym w drodze pomocy prawnej. Zarzut opieszałości uznano za bezzasadny.
W okręgach apelacji łódzkiej, rzeszowskiej i gdańskiej nie odnotowano interwencji poselskiej lub senatorskiej złożonej w trybie skargowym, w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego.

4. Informacja o terminowości załatwienia skarg i wniosków 
z uwzględnieniem przyczyn przeterminowań.

Spośród 4.109 skarg załatwionych w 2008 r. przez organa prokuratury, 
w terminie do 1 miesiąca rozpatrzono 3.822 skargi (93 %), w 2007 r. w terminie 
do 1 miesiąca rozpatrzono 3.324 skargi (89,2 %) (w 2006 r. odsetek ten wyniósł 90,8%)
W omawianym okresie sprawozdawczym w terminie powyższej 1 miesiąca załatwiono  – 287 skarg (7 %), w 2007 r. –  403 skargi (10,8 %) (w 2006 r. odsetek wynosił 9.2%).
Terminowość załatwienia skarg w poszczególnych okręgach apelacyjnych określa poniższe zestawienie:
APELACJA	skargi 
załatwione
ogółem	do jednego
miesiąca	odsetek	powyżej
jednego
miesiąca	odsetek	
Białystok 	344	318	92,4 %	26	7,6 %	
Gdańsk 	222	219	98,6 %	3	1,4 %	
Katowice	657	608	92,5 %	49	7,5 %	
Kraków	462	428	92,6 %	34	7,4 %	
Lublin	287	274	95,5 %	13	4,5 %	
Łódź	247	236	95,5 %	11	4,5 %	
Poznań	139	132	95,0 %	7	5 %	
Rzeszów	91	86	94,5 %	5	5,5 %	
Szczecin	236	215	91,1 %	21	8,9 %	
Warszawa 	901	823	91,3 %	78	8,7 %	
Wrocław 	523	483	92,4 %	40	7,6 %	

Zasadą było załatwienie skarg w terminie 1 miesiąca. Jeżeli termin ten nie mógł zostać zachowany, powiadamiano o tym skarżących, wskazując nowy termin, stosownie do art. 237 kpa.
Przyczyny przeterminowań załatwiania skarg były zazwyczaj obiektywne. 
Do nich można zaliczyć trudności w uzyskiwaniu akt lub innych dokumentów, nieobecność osób, od których należało uzyskać oświadczenia, obszerność 
i skomplikowany charakter badanych dokumentów, dłuższa nieobecność lub choroba prokuratora – referenta.
Z informacji przekazanych przez Prokuratorów Apelacyjnych wynika, 
że w nielicznych przypadkach terminy były przekroczone z przyczyn leżących po stronie prokuratorów.
Badający akta skargowe prokuratorzy zwracali uwagę na obowiązek informowania skarżących o przyczynie przeterminowania i wskazania nowego terminu rozpoznania skargi.
Natomiast skargi na działalność innych organów, nie związane z postępo-waniem przygotowawczym były przekazywane zgodnie z właściwością.
Terminowość załatwienia takich skarg jest następująca:
APELACJA	w terminie 7 dni	powyżej 7 dni	
Białystok 	23	1	
Gdańsk 	21	1	
Katowice	23	4	
Kraków	43	6	
Lublin	78	1	
Łódź	1	0	
Poznań	39	1	
Rzeszów	18	0	
Szczecin	30	6	
Warszawa 	46	7	
Wrocław 	32	3	
Łącznie	354	30	
	
W 2008 r. przekazano łącznie innym organom w terminie 7 dni – 354 skargi, 
zaś termin powyżej 7 dni został wykazany w 30 skargach.
5. Charakterystyka ilościowa i tematyczna przyjęć interesantów 
zgłaszających się w trybie art. 253 kpa

Przyjęcia osób zgłaszających się do prokuratury odbywały się codziennie 
w godzinach urzędowania i raz w tygodniu po godzinach pracy.
Skarżących wysłuchiwali szefowie jednostek, ich zastępcy bądź wyznaczeni prokuratorzy. W każdej jednostce znajdują się w widocznych miejscach stosowne informacje w tym względzie.
Skargi ustne odnotowywane były w dzienniku przyjęć, wraz ze wskazaniem  przedmiotu sprawy i sposobu reakcji.
Wielu zgłaszających się interesantów reprezentowało postawy roszczeniowe 
i domagało się wielokrotnie badania tych samych, wyjaśnionych okoliczności sprawy, zarzucając funkcjonariuszom publicznym „korupcję”.
Znaczna liczba osób jako powód zgłoszenia podawała zamiar złożenia skargi, zaś dopiero bliższa rozmowa pozwalała określić charakter tej interwencji. Wówczas okazywało się, że wiele osób zgłaszało się w celu wyrażenia niezado-wolenia z decyzji organów prokuratury lub innych organów, złożenia wniosków dowodowych, uzyskania informacji o biegu sprawy, a najczęściej w celu uzyskania porady prawnej.

Osoby zgłaszające się w trybie art. 253 kpa najczęściej podnosiły także zarzuty nierzetelnego bądź przewlekłego załatwienia ich spraw przez różne organy wymiaru sprawiedliwości (sądy, komorników sądowych), urzędników skarbowych, adwokatów itp.
Ponadto osoby zgłaszające się do prokuratur jako domagające się inter-wencji, były przyjmowane przez kierownictwo każdej jednostki, również bez wpisy-wania w ewidencję przyjęć interesantów.
Odnotowano także przypadki żądania przyjęcia przez prokuratora protokolarnego zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, podnoszenia zarzutów braku obiektywizmu ze strony organów Policji i sygnalizowania braku zaufania do tej instytucji albo zarzuty odmowy przyjęcia przez te organy takich zawiadomień.
Nadal zauważalne były sytuacje wielokrotnego zgłaszania się osób, z którymi nawiązanie rzeczowego kontaktu było utrudnione lub wręcz niemożliwe. 
Nierzadko skarżący złożywszy uprzednio na piśmie skargę lub środek odwoławczy, zgłaszali się ponadto osobiście bezpośrednio do przełożonych prokuratorów.
Podkreślenia wymaga, że znaczną grupę stanowiły osoby przekonane, 
że prokurator jest uprawniony i jednocześnie zobowiązany z racji swoich obowiązków do rozstrzygania problemów, również tych nie związanych z ustawo-wymi zadaniami prokuratury.
Liczba interesantów przyjętych w poszczególnych okręgach apelacyjnych:
APELACJE	2008 r.	2007 r.	
	ogółem	w tym przez
kierownictwo 	ogółem	w tym przez
kierownictwo 	
Białystok 	2.339	1.114	2.773	1.433	
Gdańsk 	241	179	2.487	1.224	
Katowice	3.313	1.706	4.188	1.907	
Kraków	4.006	1.753	4.227	2.007	
Lublin	1.870	1.161	2.130	1.352	
Łódź	3.120	1.274	3.269	1.557	
Poznań	3.129	2.115	3.381	1.100	
Rzeszów	858	527	1.851	818	
Szczecin	403	94	654	128	
Warszawa 	581	526	930	751	
Wrocław 	3.148	1.307	4.238	2.447	
Łącznie	23.008	11.756	30.128	14.724	

W porównaniu z 2007 r. liczba osób przyjętych w prokuraturach zmniejszyła się o 7.120. Nie jest to jednak rzeczywiste odbicie, albowiem w miarę potrzeby często były przyjmowane również osoby, bez wpisywania ich nazwisk do ewidencji przyjęć.
6. Działania podejmowane w celu likwidacji źródeł skarg.
Zalecenia sformułowane w opracowanej w Ministerstwie Sprawiedliwości „Informacji o sposobie przyjmowania i załatwiania skarg i wniosków skierowanych 
do resortu sprawiedliwości w 2007 r.” w zakresie, w jakim dotyczyły prokuratury, zostały przekazane wszystkim podległym prokuraturom.
Z nadesłanych przez Prokuratorów Apelacyjnych sprawozdań wynika, 
iż duża liczba skarg jest wynikiem zwiększenia obciążenia pracy prokuratorów, uczestnictwa w sesjach sądowych i dyżurach, fluktuacji kadr oraz skomplikowanego charakteru spraw.
W celu ograniczenia uchybień, a szczególnie podniesienia poziomu pracy, systematycznie organizowane są szkolenia problemowe oraz poświęcone bieżącym zmianom przepisów prawa.
Powtarzalne lub szczególnie rażące uchybienia ujawnione w wyniku postępowań skargowych były omawiane zarówno z osobami, które je spowodo-wały, jak również w większych zespołach i na naradach.
Zagadnienia poważniejszych uchybień uwzględniono w harmonogramach przedsięwzięć organizacyjnych prokuratury oraz stanowiły one przedmiot lustracji problemowych i tematycznych. 
V. WIĘZIENNICTWO
Instytucja skarg, próśb i wniosków jest bardzo często wykorzystywana przez 
osoby osadzone w zakładach karnych i aresztach śledczych oraz ich rodziny 
do sygnalizowania kierownikom jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, nieprawidłowości w funkcjonowaniu jednostek penitencjarnych oraz przestrzeganiu 
w nich przepisów prawa, normujących wykonywanie kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności. Jest ona również źródłem informacji o respektowaniu przez administrację więzienną praw osób pozbawionych wolności oraz dostępną formą ochrony indywidualnych praw więźniów.
Zgodnie z art. 63 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. – „Każdy ma prawo składać petycje, wnioski i skargi w interesie publicznym, własnym lub innej osoby za jej zgodą do organów władzy publicznej oraz do organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej. Tryb rozpatrywania petycji, wniosków i skarg określa ustawa". 
Art. 102 pkt 10 i 11 Kodeksu karnego wykonawczego, stanowi, że skazany ma prawo w szczególności do: „...składania wniosków, skarg i próśb organowi, właściwemu do ich rozpatrzenia oraz przedstawiania ich w nieobecności innych osób, administracji zakładu karnego, kierownikom jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, sędziemu penitencjarnemu, prokuratorowi i Rzecznikowi Praw Obywatelskich" (pkt 10) oraz do „prowadzenia korespondencji bez jej cenzurowania, z organami państwowymi i samorządowymi oraz 
z Rzecznikiem Praw Obywatelskich" (pkt 11). 
Z kolei, na podstawie art. 7 Kkw skazany może zaskarżyć do Sądu decyzję organu wymienionego w art. 2 pkt 3-6 i 10 (w pkt. 5 wymienione są organy Służby Więziennej, w tym: dyrektor zakładu karnego, dyrektor aresztu śledczego, a także dyrektor okręgowy i Dyrektor Generalny Służby Więziennej), z powodu jej niezgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Dalej art. 103 § 1 Kkw stanowi, że: „Skazani, ich obrońcy pełnomocnicy oraz właściwe organizacje pozarządowe mają prawo kierować skargi do organów powołanych na podstawie ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych dotyczących ochrony praw człowieka. Korespondencja, w tych sprawach, osób pozbawionych wolności, powinna być bezzwłocznie przekazywana do adresata i nie podlega cenzurze".
Aktem prawnym regulującym załatwianie skarg osadzonych w jednostkach organizacyjnych więziennictwa jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 
13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. Nr 151, poz. 1467). 
Niniejszą informację opracowano na podstawie danych zgromadzonych 
w okresie sprawozdawczym przez Centralny Zarząd Służby Więziennej1] oraz zawartych w opracowaniach analitycznych i sprawozdaniach statystycznych 
za 2008 r. nadesłanych przez dyrektorów okręgowych Służby Więziennej oraz wyników kontroli zewnętrznych, przeprowadzonych w analizowanym okresie 
w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej.
1. Ogólna charakterystyka ilościowa skarg, próśb i wniosków
W 2008 r. do organów Służby Więziennej wpłynęło 23.491 skarg 
w sprawach osób pozbawionych wolności, w tym 5.320 skarg przekazanych kierownikom jednostek organizacyjnych więziennictwa przez organy pozawięzienne w celu udzielenia informacji i wyjaśnień niezbędnych tym organom do załatwienia skarg osadzonych we własnym zakresie oraz 8 skarg, które nie dotyczyły działalności Służby Więziennej. Ponadto z poprzedniego okresu sprawozdawczego pozostało do załatwienia łącznie 580 skarg (w tym 68 spraw wymagających udzielenia informacji i wyjaśnień organom pozawięziennym).
Rozpatrzono ogółem 23.094 skargi, z których 17.870 załatwiono we własnym zakresie, a na 5.216 skarg udzielono informacji i wyjaśnień organom pozawięziennym - na ich żądanie; ponadto 8 skarg, nie dotyczących działalności więziennictwa przekazano, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania admini-stracyjnego organom właściwym do ich załatwienia. Do rozpatrzenia w 2009 r. pozostało łącznie 977 skarg (w tym 172 wymagających udzielenia informacji 
i wyjaśnień instytucjom spoza więziennictwa).
	Szczegółowe dane, dotyczące m.in. ilości skarg, próśb i wniosków rozpatrzonych i załatwionych w więziennictwie w 2008 r., w porównaniu 
do 2007 r., przedstawia poniższa tabela.
Zestawienie skarg, próśb i wniosków w sprawach osób osadzonych w zakładach karnych 
i aresztach śledczych rozpatrzonych i załatwionych przez kierowników jednostek organizacyjnych Służby Więziennej w 2008 r. – w porównaniu do roku 2007.

Wyszczególnienie	Rok	Różnica	
	2007	2008*	ilość +/-)	%
(+/-)	
Sprawy ogółem (skargi, 
prośby i wnioski), 	71.077	73.268	2.191	3,08	
1.  Skargi ogółem	19.614	23.094*	3.480	17.74	
W tym załatwione	Pozytywnie	318	310	-8	-2,52	
	Negatywnie	13.627	16.987	3360	24,65	
	w inny sposób	5.089	5.797	708	13,91	
Pozostało do załatwienia 
na rok następny	580	977	397	68,44	
2. Prośby ogółem	51.451	48.621	-2.830	-5,50	

W tym załatwione	Pozytywnie	27.586	25.128	-2.458	-8.91	
	Negatywnie	12.135	11848	-287	-9.80	
	w inny sposób	11.467	11645	178	0.16	
Pozostało do załatwienia 
na rok następny 	263	561	298	213.31	
3. Wnioski ogółem	12	15	3	25,00	
W tym załatwione	Pozytywnie	6	9	3	50,00	
	Negatywnie	3	1	-2	-33,33	
	w inny sposób	3	5	2	66,66	
Pozostało do załatwienia 
na rok następny	-				
* w liczbie tej - w odniesieniu do 2008 r. - ujęto 5.216  skarg przekazanych kierownikom jednostek organizacyjnych SW przez podmioty uprawnione do załatwiania skarg osadzonych we własnym zakresie – w celu udzielenia wyjaśnień i informacji niezbędnych do załatwienia skargi oraz 8 skarg przekazanych wg Kpa,

Z danych przedstawionych w powyższej tabeli wynika, że w 2008 r. nastąpił – w porównaniu do 2007 r. – wzrost o 3,08 % ogółu spraw załatwionych przez organy Służby Więziennej; natomiast o 17,74 % zwiększyła się liczba skarg, 
liczba próśb zmniejszyła się o 5,50%. Dane te obejmują także skargi przekazane kierownikom jednostek organizacyjnych Służby Więziennej przez organy poza-więzienne, uprawnione do załatwiania skarg osadzonych we własnym zakresie 
- w celu udzielenia informacji i wyjaśnień niezbędnych do załatwienia skargi 
(24,02 % ogółu skarg). Najczęściej wyjaśnień żądały sądy – na 3.894 skarg, 
Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich – na 1.138 oraz prokuratury – na 127, 
a w 167 przypadkach - inne organy. Z wyłączeniem powyższych spraw kierownicy jednostek organizacyjnych Służby Więziennej rozpatrzyli i załatwili merytorycznie w 2008 r. łącznie 17.870 skarg, co w porównaniu do 2007 r. (14.312) stanowi wzrost o 24,86 %.
	W 2008 r. Centralny Zarząd Służby Więziennej rozpatrzył i załatwił ogółem 10.961 spraw (7.609 skarg, 3.352 próśb), tj. o 2.166 więcej niż w 2007r. o 1.817 zwiększyła się ilość załatwionych skarg, o 352 zwiększyła się ilość próśb. Wzrosła także o 31,32 % liczba skarg załatwionych merytorycznie przez CZSW we własnym zakresie. Dotyczyły one głównie skarg osób pozbawionych wolności na sposób załatwienia ich poprzednich skarg, kierowanych do dyrektorów okręgowych na działalność podległych im jednostek organizacyjnych. W 2008 r. Centralny Zarząd Służby Więziennej rozpatrzył 805 tego rodzaju spraw, a w 2007 r. - 613. 
	Biuro Informacji i Statystyki, działające przy Centralnym Zarządzie Służby Więziennej, rozpatrzyło w 2008 r. 1.245 spraw; wszystkie dotyczyły udzielenia informacji i zostały załatwione pozytywnie.
	Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 
13.08.2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, Centralny Zarząd Służby Więziennej załatwiał głównie skargi na działalność dyrektorów okręgowych, 
w których skarżący kwestionowali sposób rozpoznania i załatwienia przez te organy wniesionych do nich skarg na funkcjonowanie podległych im jednostek organizacyjnych.
	Spośród ogółu 7.609 skarg, które w 2008 r. rozpatrywane były w Centralnym Zarządzie Służby Więziennej, 6.798 skarg przekazano do załatwienia według właściwości: dyrektorom okręgowym, dyrektorom zakładów karnych i aresztów śledczych i właściwym sądom penitencjarnym, a 6 skarg – innym organom; 
805 skarg na działalność dyrektorów okręgowych rozpatrzono we własnym zakresie, z których 31 uznano za zasadne.

	Podobnie jak w latach poprzednich większość skarg w sprawach osadzonych zostało rozpatrzonych i załatwionych w okręgowych inspektoratach Służby Więziennej i podległych im jednostkach organizacyjnych; także dyrektorzy okręgowi i dyrektorzy zakładów karnych i aresztów śledczych udzielili najwięcej wyjaśnień i informacji organom pozawięziennym uprawnionym do załatwiania 
we własnym zakresie skarg w sprawach osób pozbawionych wolności.
	W 2008 r., pomimo zmniejszenia się stanu osadzonych, zwiększyła się 
o 24,14 % ogólna liczba skarg na działalność jednostek organizacyjnych więziennictwa, rozpatrzonych i załatwionych w okręgowych inspektoratach 
i podległych im jednostkach penitencjarnych w porównaniu do roku 2007 r. 
oraz o 10,51 % wzrosła liczba skarg przekazanych więziennictwu przez organy pozawięzienne w celu udzielenia informacji i wyjaśnień niezbędnych tym organom 
do załatwienia skargi we własnym zakresie. 
	Organy pozawięzienne, uprawnione do załatwiania skarg osób pozba-wionych wolności we własnym zakresie, nie informowały więziennictwa, w jaki sposób załatwione zostały skargi, na które kierownicy jednostek organizacyjnych Służby Więziennej udzielili jedynie informacji i wyjaśnień, stąd też nie jest możliwe przedstawienie zbiorczej informacji na ten temat.
	Podobnie jak w latach poprzednich najwięcej skarg rozpatrzono w tych okręgowych inspektoratach Służby Więziennej, którym organizacyjnie podlegała największa ilość zakładów karnych i aresztów śledczych, bądź jednostek peni-tencjarnych o stosunkowo dużej pojemności, dot. to np. OISW w Warszawie (2.515 skarg), OISW w Katowicach (2.441), OISW w Łodzi (2.227), OISW 
w Poznaniu (1.900), OISW w Krakowie (1.757).
	Najbardziej w stosunku do 2007 r. wzrosła ilość skarg na działalność jednostek penitencjarnych podległych inspektoratowi: katowickiemu (o 1021), białostockiemu (o 838), łódzkiemu (o 568). Zmniejszyła się natomiast ilość skarg tylko w jednym inspektoracie – lubelskim (o 23 skarg).
	Natomiast w 2008 r. zmniejszyła się o 8 (2.5 %) ilość skarg zasadnych (z 318 
- w 2007 r. do 310 - w 2008 r.)
	Najwięcej skarg rozpatrzono na działalność zakładów karnych i aresztów śledczych o dużej pojemności oraz w których przebywali osadzeni składający bardzo dużo skarg na działalność administracji penitencjarnej, dot. to np. aresztów śledczych w: Białymstoku (1010), Łodzi (622), Warszawie Białołęce (555) oraz zakładów karnych w; Goleniowie (500), Sztumie (491). 
	W 2008 r. w niektórych dużych jednostkach penitencjarnych, na działalność których wniesiono ponad 300 skarg, nastąpił ich spadek w stosunku do 2007 roku 
- w aresztach śledczych w Lublinie (o 16,86 %) oraz w Warszawie Białołęce 
(o 11,34 %).
	Największy wzrost odnotowano w Areszcie Śledczym w Gliwicach 
(o 160,99 %) oraz  Areszcie Śledczym w Białymstoku (o 111,74 %)
	W omawianym okresie w 1128 przypadkach więziennictwo poinformowało 
o sposobie załatwienia skarg w sprawach osób osadzonych w zakładach karnych 
i aresztach śledczych organy władzy publicznej, instytucje albo organizacje społeczne, w tym m.in. Kancelarię Prezydenta (13 skarg), Kancelarię Premiera 
(15 skarg), Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich (336 skargi) oraz posłów 
(2 skargi), senatorów (1 skarga), sądy (1215 skarg), prokuratury (93 skargi), a także inne organy i instytucje (452 skargi).
	W 2008 r. przyjęto w więziennictwie ogółem 12.976 interesantów 
w sprawach dotyczących osób pozbawionych wolności. Najczęściej zwracano się do dyrektorów zakładów karnych i aresztów śledczych, którzy przyjęli łącznie 10.179 osób oraz do dyrektorów okręgowych (77 osób). Pozostali funkcjonariusze jednostek organizacyjnych Służby Więziennej przyjęli 2.720 interesantów, 
w tym 2.650 – w jednostkach podstawowych, 45 – w okręgowych inspektoratach 
i 25 – w Centralnym Zarządzie Służby Więziennej. 
2.  Ogólna charakterystyka tematyczna skarg i próśb 
	Tematyka skarg wnoszonych przez osoby tymczasowo aresztowane 
i pozbawione wolności, rozpatrzonych i załatwionych przez kierowników jednostek organizacyjnych Służby Więziennej podobnie jak w latach ubiegłych nie uległa zmianie. Osadzeni w swoich skargach podnoszą najczęściej sprawy związane 
z traktowaniem przez funkcjonariuszy i pracowników, opieką zdrowotną, warunkami bytowymi, sposobem załatwienia ich wcześniejszych skarg oraz kwestiami dotyczącymi przetransportowania do innych jednostek penitencjarnych. Problematykę skarg ilustruje poniższa tabela. 
Zestawienie zarzutów zawartych w skargach w sprawach osób osadzonych w zakładach karnych 
i aresztach śledczych, rozpatrzonych i załatwionych przez jednostki organizacyjne Służby Więziennej 
w 2008 r. – w porównaniu do roku 2007.

Wyszczególnienie	Rok	Różnica
(r. 1:3)	
	2007	w tym
zasadne	2008	w tym
zasadne		
0	1	2	3	4	5	
Opieka zdrowotna 	4242	46	4473	36	231	
Traktowanie przez funkcjonariuszy 	4116	17	5226	17	1110	
Warunki bytowe	2241	54	3546	36	1305	
Inne sprawy 	1241	30	1967	24	726	
Sposób załatwienia skargi	1388	30	1805	42	417	
Transportowanie	832	15	1019	26	187	
Korespondencja	654	20	958	38	304	
Depozyty	492	34	560	29	68	
Widzenia i rozmowy telefoniczne	526	21	658	14	132	
Zatrudnienie	418	10	550	10	132	
Decyzje komisji penitencjarnej	362	2	378	3	16	
Kary dyscyplinarne	297	4	418	2	121	
Paczki	180	6	219	12	39	
Traktowanie przez współ-
osadzonych	169	0	213	0	44	
Przepustki	167	7	142	4	- 25	
Realizacja zakupów	137	6	198	4	67	
Pomoc postpenitencjarna	138	3	151	1	13	
Działalność k-o i sportowa	210	3	263	5	53	
Zapoznawanie z opiniami  
i udostępnianie dokumentów 
i aktów prawnych	199	11	293	5	94	
Udzielanie informacji na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej 	18	2	26	2	8	
	Jak wynika z danych liczbowych zawartych w powyższej tabeli w porównaniu do roku ubiegłego największy wzrost liczby zarzutów nastąpił w skargach dotyczących traktowania osadzonych przez funkcjonariuszy (z 4116 w 2007 r. 
do 5226 w 2008 r.). Osoby wnoszące skargi formułowały zarzuty dotyczące: agresji werbalnej (662, w tym jedna zasadna), zaniechania określonego działania (607, 
w tym 1 zasadna), sporządzenia wniosku o wymierzenie kary dyscyplinarnej (487, 
w tym 1 zasadna), sposobu przeprowadzenia kontroli osobistej lub celi mieszkalnej (462, w tym 7 zasadnych), zapewnienia bezpieczeństwa (267), pobicia (128), 
użycia środków przymusu bezpośredniego (71), dyskryminacji na tle wyznaniowym (21) dyskryminacji na tle rasowym i etnicznym (18), dyskryminacji na tle orientacji seksualnej (8) oraz innych form nieprawidłowego traktowania (2495, w tym 
7 zasadnych). W skargach dotyczących opieki zdrowotnej (4242 w 2007 r., 
4473 w 2008 r.) podnoszono m.in. zarzuty dotyczące: leczenia (2310, w tym 
5 zasadnych), traktowania pacjentów przez personel medyczny (433, w tym 
1 zasadna), odmowy skierowania, długiego okresu oczekiwania na zabieg, konsultacje, badania (442, w tym 10 zasadnych), braku leków (191, w tym 
4 zasadne), leczenia dietetycznego, bądź jego braku (158, w tym 4 zasadne), wadliwej organizacji służby zdrowia (115, w tym 2 zasadne), świadectw lekarskich, orzecznictwa i innych dokumentów (93, w tym 3 zasadne), rehabilitacji i sprzętu rehabilitacyjnego (55, w tym 1 zasadna), dostępu do dokumentacji medycznej 
(62, w tym 1 zasadna), odmowy lub zwłoki w protezowaniu jamy ustnej (66, w tym 3 zasadne), braku możliwości skorzystania z pozawięziennej służby zdrowia (30), naruszenia tajemnicy lekarskiej (2) oraz innych spraw dotyczących opieki zdrowotnej (516, w tym 2 zasadne). W grupie skarg na warunki bytowe podnoszono m.in. zarzuty, dotyczące: warunków panujących w pomieszczeniach mieszkalnych (879, w tym 6 zasadnych), wyżywienia (667, w tym 6 zasadnych), przeludnienia (533, w tym 1 zasadna), rozmieszczenia w celach i oddziałach mieszkalnych (353, w tym 4 zasadne), realizacji spacerów (167, w tym 1 zasadna) przebywania z osobami palącymi wyroby tytoniowe (187, w tym 12 zasadnych), środków do utrzymania czystości i higieny osobistej (137, w tym 1 zasadna), realizacji kąpieli (77, w tym 1 zasadna), stanu pościeli, bielizny, materacy (71) oraz inne dotyczące warunków bytowych (475, w tym 4 zasadne).
	W porównaniu do 2006 i 2007 r. zanotowano dalszy wzrost - o 324 ilości skarg na sposób załatwiania skargi (z 1.027 w roku 2006, 1.064 w 2007 r. do 1805 
w roku 2008 ( 42 zasadne), co ma niewątpliwie związek z obowiązującym już ponad 4 lata przepisem § 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 
13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. Nr 151, poz. 1467), który nakłada na dyrektorów zakładów karnych i aresztów śledczych obowiązek pouczenia wnoszącego skargę o możliwości złożenia skargi na sposób jej załatwiania do właściwego dyrektora okręgowego, ale również z dążeniem do wyczerpania drogi administracyjnej załatwiania skarg przed organami Służby Więziennej, w celu dochodzenia swoich racji na drodze sądowej lub przed instytucjami międzynarodowymi.
	Odnotowano 47 przypadków wniesienia skarg w kontekście naruszania 
praw człowieka osób przebywających w zakładach karnych i aresztach śledczych 
z powodu ich dyskryminowania ze względów rasowych, czy etnicznych lub wyznawanej religii. Podnoszone w tych skargach zarzuty dotyczyły najczęściej utrudnień w stosowaniu praktyk religijnych oraz nie zapewnienia wyżywienia zgodnie z wyznawaną religią. Wszystkie wniesione skargi zostały, po rozpoznaniu, uznane za bezzasadne.
	Spośród ogółu skarg, rozpatrzonych i załatwionych w 2008 r. przez kierowników jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, 310 uznano za zasadne (w tym 279 w okręgowych inspektoratach i podległych im jednostkach); 16987 skarg załatwiono negatywnie, a 573 skargi w inny sposób.
	Zarzuty zawarte w skargach, których kierownicy jednostek organizacyjnych Służby Więziennej nie załatwiali merytorycznie, a jedynie udzielali na nie wyjaśnień 
i informacji organom uprawnionym do załatwiania skarg w sprawach osób pozbawionych wolności we własnym zakresie, dotyczyły najczęściej decyzji komisji penitencjarnej. Tego typu spraw w 2008 r. było 1.1351 (wzrost w porównaniu do 2007 r. o 13,72 %), przy czym kierowano je głównie do sądów penitencjarnych (1323), a tylko w niektórych przypadkach do innych organów (28). Zarzuty 
na opiekę zdrowotną (1027 – spadek o 11,10 %) wnoszone były zwłaszcza do Rzecznika Praw Obywatelskich (413) i sądów (479).
	W grupie spraw dotyczących traktowania osadzonych przez funkcjonariuszy 
i pracowników Służby Więziennej (954 wzrost o 9,91 %) kierownicy jednostek organizacyjnych Służby Więziennej udzielali wyjaśnień głównie sądom (643) 
i Rzecznikowi Praw Obywatelskich (210), zaś w grupie skarg na warunki bytowe 
(781, wzrost o 8,32 %) Rzecznikowi udzielono wyjaśnień i informacji w 281 sprawach, sądom w 418; niemal wyłącznie do sądów zwracali się skarżący 
w sprawach dotyczących przepustek i zezwoleń na opuszczanie zakładu karnego (479) oraz karania dyscyplinarnego (586). 
	Zarzuty zawarte w skargach kierowanych przez osadzonych do organów poza więziennych przedstawiono w poniższej tabeli.
Zestawienie zarzutów zawartych w 2008 r. w skargach przekazanych kierownikom jednostek organizacyjnych Służby Więziennej przez podmioty uprawnione do załatwiania skarg we własnym zakresie w celu udzielenia informacji i wyjaśnień – w porównaniu do roku 2007.

Wyszczególnienie	Rok	różnica (r. 1:2)	
	2007	2008	Ilość (+/-)	% 
(+/-)	
0	1	2	3	4	
Decyzje komisji penitencjarnej	1188	1351	163	13,72	
Opieka zdrowotna	1141	1027	-114	-11,10	
Traktowanie przez funkcjonariuszy	868	954	86	9,91	
Warunki bytowe	721	781	60	8,32	
Kary dyscyplinarne	458	633	175	38,21	
Przepustki	406	490	84	20,69	
Inne sprawy	269	419	150	55,76	
Korespondencja	145	129	-16	-12,40	
Transportowanie	131	140	9	6,87	
Widzenia i rozmowy telefoniczne	129	159	30	23,26	
Zatrudnienie	107	163	56	52,34	
Sposób załatwienia skargi	73	121	48	65,75	
Traktowanie przez współosadzonych	60	53	-7	-13,21	
Depozyty	42	44	2	4,76	
Paczki	38	31	-7	-22,58	
Pomoc postpenitencjarna	33	24	-9	-37,5	
Realizacja zakupów 	50	34	-16	-47,06	
Działalność k-o i sportowa	68	46	-22	-47,83	
Zap. z opiniami i udostępnianie aktów prawnych	52	50	-2	-4,0	
Udzielanie inf. na podstawie ustawy 
o dostępie do inf. publicznej	4	4	0	0	

	Generalnie jednostki organizacyjne więziennictwa załatwiały skargi 
w terminach określonych obowiązującymi przepisami. Spośród 17862 skarg załatwionych merytorycznie w 2008 r. przez organy Służby Więziennej przeterminowano 13 w tym w OISW (łącznie z podległymi im jednostkami) 
w: Rzeszowie, Olsztynie, Opolu i Koszalinie (po 1 skardze), Lublinie (3) oraz Katowicach, Szczecinie i Warszawie (po 2 skargi).
Opóźnienia w rozpatrywaniu niektórych skarg, wynikały przede wszystkim 
ze złożoności zarzutów, odnoszących się nieraz do działalności kilku jednostek penitencjarnych, co w konsekwencji powodowało trudności w szybkim skompleto-waniu dokumentacji niezbędnej w postępowaniu skargowym, czy też absencji z przyczyn usprawiedliwionych funkcjonariuszy, bądź pracowników, których wyjaśnienia były niezbędne do właściwego rozpoznania zarzutów zawartych 
w skargach.
	Niektórzy z osadzonych kierują bardzo liczne skargi do różnych organów, powtarzając zawarte w nich zarzuty i w takich sytuacjach zdarza się, że dokumen-tacja niezbędna do ich rozpatrzenia jest przedmiotem badania przez inny organ, 
co powoduje znaczne wydłużenie terminu załatwiania konkretnej skargi. Przedłużenie prowadzonego postępowania skargowego miało również miejsce wówczas, gdy zachodziła konieczność uzupełnienia zgromadzonego pierwotnie materiału dowodowego o dodatkowe wyjaśnienia i dokumenty. 
	Z reguły zainteresowani byli informowani o okolicznościach, które miały wpływ na przedłużenie prowadzonego postępowania oraz o przewidywanym terminie jego zakończenia. 
	W analizowanym okresie do jednostek organizacyjnych Służby Więziennej wpłynęło również 15 pism zakwalifikowanych jako wnioski.
	W 2008 r. nie zaistniała, w rozumieniu prawa prasowego, konieczność odpowiadania przez Centralny Zarząd Służby Więziennej oraz pozostałe jednostki organizacyjne na krytykę prasową w sprawach skarg, próśb i wniosków osób pozbawionych wolności.
3.  Przyczyny i źródła skarg
	Tak jak opisywano już w latach ubiegłych, znaczna ilość skarg spowo-dowana jest nagłym zdarzeniem, sytuacją życiową, trudnościami w zaakceptowaniu zmian w dotychczasowym życiu, odizolowaniem od świata zewnętrznego, stanowi tzw. odreagowanie, pozwala rozładować emocje z tym związane. 
	W populacji więziennej nierzadko spotyka się osoby o nieprawidłowo ukształtowanej osobowości, ze skłonnością do zajmowania postaw roszcze-niowych, chętnie manifestujących swoje niezadowolenie z warunków i wymogów, w jakich w jednostce penitencjarnej muszą funkcjonować i w takich przypadkach możliwość napisania skargi zastępuje często zachowania autoagresywne czy agresywne skierowane wobec innych osób. 
	Część osadzonych, charakteryzujących się często osobowością nieprawi-dłową pisze skargi w przekonaniu całkowitej bezkarności za zawarte w nich pomówienia, wulgaryzmy, niekiedy także groźby za rzekomo doznane krzywdy, 
za które winią funkcjonariuszy Służby Więziennej różnych szczebli.
	Nagminne, czy wręcz nawykowe składanie skarg przez niektórych osadzonych wynika z braku samokrytycyzmu, odpowiedzialności, a także poczucia realizmu. Ich skrajnie konsumpcyjne podejście do życia, żądanie od administracji więziennej nienależnych im uprawnień, spełniania niemożliwych, ze względu 
na sytuację finansową więziennictwa, standardów związanych z pobytem czy leczeniem w warunkach więziennych powoduje, że osadzeni ci wszelkie odmowy spełnienia ich nierealnych żądań odbierają jako szykany i brak dobrej woli ze strony administracji, nie wykazując przy tym chęci jakiejkolwiek współpracy przy rozwiązywaniu swoich problemów. 
	Rośnie także liczba osadzonych z coraz trudniejszej wychowawczo populacji, odbywających długoterminowe czy dożywotnie kary pozbawienia wolności, wielokrotnie przebywających w jednostkach penitencjarnych lub należących 
do przestępczości zorganizowanej, którzy wnosząc skargi usiłują wywrzeć presję 
na administrację więzienną, chcąc uzyskać korzystniejsze odstępstwa w odbywaniu kary pozbawienia wolności.
	Niektórzy osadzeni, skrajnie roszczeniowi, wnoszą po kilkadziesiąt czy nawet kilkaset skarg, nie przyjmując żadnych argumentów wskazujących na bezzasadność ich pretensji, wielokrotnie powracając do kwestii już im wyjaśnianych przez różnego rodzaju organy rozpatrujące ich zarzuty. Nie są oni zainteresowani rozwiązaniem nurtujących ich problemów, nawet udzielanymi im odpowiedziami na pisane przez siebie skargi, a jedynym ich celem jest swoiste stwarzanie problemów administracji. Stosowane wobec nich jakiekolwiek oddziaływania wychowawcze nie przynoszą pożądanych rezultatów, gdyż z pisania skarg stworzyli swoisty styl życia. Praktycznie w każdej jednostce penitencjarnej, w której przebywają notowany jest lawinowy wzrost ilości skarg wnoszonych na jej działa-lność. W większości zakładów karnych i aresztów śledczych przebywają osadzeni piszący rocznie kilkadziesiąt skarg, w zasadzie nieuzasadnionych, co skutkuje także wzrostem ogólnej ilości skarg.
	Znaczący wpływ na stale rosnącą ilość skarg na panujące ale niezmiennie 
od kilku lat przeludnienie jednostek penitencjarnych. Pomimo wzrostu pojemności aresztów śledczych i zakładów karnych, nie nastąpiło istotne polepszenie warunków bytowych, zaś oddalenie ich od miejsc zamieszkania osób im bliskich, ograniczenie możliwości zagospodarowania osadzonym czasu wolnego, brak 
miejsc i możliwości zatrudnienia większej liczby osadzonych, czy włączenia ich do uczestnictwa w grupowych programach i oddziaływaniach resocjalizacyjnych wywiera negatywny wpływ na nastroje panujące wśród osadzonych oraz ich relacje z funkcjonariuszami i pracownikami, szczególnie mającymi bezpośredni kontakt 
z osadzonymi. 
	Ponadto, coraz bardziej obciążeni obowiązkami funkcjonariusze i praco-wnicy mają coraz mniej czasu na prowadzenie zindywidualizowanych oddziaływań ukierunkowanych na osadzonych, a nawet realizację ich kodeksowych uprawnień. Trwające od kilkunastu lat przeludnienie jednostek penitencjarnych, przy mało wzrastającej obsadzie etatowej, powoduje nadmiar obowiązków nakładanych 
na personel, a tym samym większe prawdopodobieństwo popełniania błędów. Nadmierne obciążenie obowiązkami pociąga także za sobą kumulację napięć 
i stresu, a tym samym możliwość łatwiejszego ulegania często złośliwym i świa-domym prowokacjom osadzonych.
	Z analizowanych danych wynika, że praktycznie od kilku już lat nie zmienia się problematyka skarg wnoszonych przez osadzonych. W 2008 r. pomimo bardzo dużego wzrostu ogólnej liczby skarg, niezmiennie przeważały skargi na: opiekę zdrowotną, traktowanie przez funkcjonariuszy i pracowników, warunki bytowe, sposób załatwienia wcześniejszej skargi oraz decyzje podejmowane w zakresie przetransportowania.
	Wśród źródeł powodów występowania osadzonych ze skargami należy wymienić również niepełną skuteczność rozpowszechniania w środowisku osób pozbawionych wolności informacji dotyczących obowiązujących ich przepisów prawa, możliwości zatrudnienia, przetransportowania, uzyskania różnego rodzaju zezwoleń, opiniowania, itd. Często wywołane jest to także ograniczonymi możliwo-ściami intelektualnymi poszczególnych osadzonych i brakiem zainteresowania wiadomościami im oferowanymi.
	W 2008 r. najwięcej zarzutów w skargach uznanych za zasadne dotyczyło: sposobu załatwienia skargi (42), korespondencji (38), opieki zdrowotnej (36), warunków bytowych (36), depozytów (29) oraz przetransportowania (26).
Skargi zasadne ilustrują następujące przykłady: 
~	Areszt Śledczy w Łodzi (OI/D0510-323/08N -VI, OIID0510-493/08, OIID0510-498/08, OI/D0510-500/08, OI/D0510-502/08, OI/D0510-504/08, OIID0510-505/08); skarga dotyczyła nieprawidłowego zastosowania kamer telewizji przemysłowej w pomieszczeniu Aresztu służącym do prze-szukań osadzonych po zakończonym widzeniu. Nieprawidłowości te były skutkiem niedoprecyzowania w obecnie obowiązujących przepisach prawnych, zasad stosowania kamer telewizji przemysłowej wewnątrz jednostek penitent-cjarnych, dających podstawę do wystąpień Rzecznika Praw Obywatelskich 
w tej kwestii. W związku z powyższym Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Łodzi uznał ww. skargi osadzonych za zasadne w części dotyczącej dokonywania przeszukania w pomieszczeniu z kamerą telewizji przemysłowej 
i na polecenie dyrektora okręgowego z dnia 22 września 2008 r. niezwłocznie wykonano demontaż kamer monitoringu w ww. pomieszczeniu. 
~	Areszt Śledczy w Olsztynie (DD-0510/11/08/S); skarga dotyczyła nie-wystawienia przez kierownika Zakładu Opieki Zdrowotnej zaświadczenia lekarskiego – powypadkowego, w wyniku którego osadzony nie dostał wynagrodzenia za pracę. Na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w dniu 8.11.2007 r. do Aresztu Śledczego 
w Olsztynie wpłynęła prośba osadzonego w sprawie wypłaty wynagrodzenia 
za okres od 25.06- 22.08.2007 r. W związku z tym, iż osadzony był zatrudniony u kontrahenta zewnętrznego pismo to przesłano zgodnie z właściwością 
do tego podmiotu, bowiem był on płatnikiem wynagrodzenia. W odpowiedzi uzyskano informację, że ewentualna wypłata świadczenia za zwolnienie powypadkowe jest możliwa jedynie na podstawie druku ZUS ZLA, którego lekarz Aresztu nie wystawił. W styczniu 2008 r. uzyskano z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie wytyczne dotyczące dalszego postępowania w tej sprawie gdzie wskazano, że istnieje możliwość wystawienia zaświadczenia lekarskiego ZUS ZLA za okres wsteczny, o którym mowa powyżej. Z pismem w przedmiotowej sprawie Kierownik Zakładu Opieki Zdrowotnej wystąpiła dopiero 5.03.2008r. W wyniku uznania niniejszego zażalenia za uzasadnione, zobowiązano kierownika ZOZ w Areszcie Śledczym w Olsztynie do niezwłocznego wyeliminowania stwierdzonych nieprawidło-wości oraz omówienia zażalenia z podległym personelem medycznym. 
Z wymienioną przeprowadzono rozmowę ostrzegawczą. Skargę omówiono 
na posiedzeniu kierownictwa jednostki. 
~	Zakład Karny w Nowym Wiśniczu (OI/OP-0510/244/08/S/NW); skarga dotyczyła niewłaściwego traktowania przez odmowę wydania kurtki zimowej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, w okresie zimowym tj. od listopada 
do marca oraz w miesiącach przejściowych, czyli w kwietniu i październiku skazany może nosić odzież zimową. Dlatego też należało skarżącemu wydać wspomnianą kurtkę. W związku z powyższym skarżący został przeproszony 
za zaistniałą nieprawidłowość. Natomiast wytyczne dotyczące sposobu załatwiania tego rodzaju próśb zostały omówione na odprawie penitencjarno-ochronnej i bezzwłocznie przyjęte do realizacji. 
~	Zakład Karny w Wojkowicach - skarga dotycząca niewłaściwej opieki medycznej. Skazany poinformował funkcjonariusza oddziałowego, że w nocy się oparzył. Informacja została przekazana pełniącej w tym dniu dyżur pielęgniarce, która w natłoku bieżących obowiązków zapomniała o zgłoszeniu 
i nie zaopatrzyła osadzonego w tym dniu. W celu wyeliminowania w przyszłości podobnych sytuacji dyrektor polecił kierownikowi Zakładu Opieki Zdrowotnej omówić zaistniałe zdarzenie podczas odprawy z personelem medycznym, 
a z pielęgniarką przeprowadzić rozmowę dyscyplinującą. 
~	Zakład Karny w Garbalinie (OI/D-0510/627108/Z); Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Łodzi uznał za zasadną skargę dotyczącą nieprawi-dłowego leczenia. Osadzony otrzymał lek, na składnik, którego był uczulony. Lekarz posiadał informację o uczuleniu osadzonego, lecz pomimo tego podjął ryzyko prowadzenia kuracji tym lekiem. Wskutek podjętej decyzji wystąpiły 
u pacjenta wzmożone objawy alergiczne. Ryzykowna i błędna decyzja lekarza była przedmiotem rozmowy służbowej z bezpośrednimi przełożonymi, 
zaś dyrektor Zakładu pozbawił funkcjonariusza w całości zaplanowanej uznaniowej nagrody finansowej. 
~	Zakład Karny w Gębarzewie (DOP-0510/35/08/Z); skarga dotycząca niezapewnienia właściwych warunków bytowych. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że w celi, w której przebywał osadzony stwierdzono wystąpienie wszy odzieżowej. Skarżący został umieszczony w izbie chorych, 
a jego odzież została spalona, zgodnie z propozycją lekarza więziennego. 
Ze zniszczenia rzeczy skarżącego sporządzony został protokół, który własno-ręcznym podpisem potwierdził zapoznanie się z nim. Protokół zniszczenia odzieży nie został jednak należycie sporządzony, gdyż brakowało w nim wyceny zniszczonej odzieży oraz podpisu wyceniającego. Ponadto protokołu tego 
nie otrzymał dział penitencjarny, celem sporządzenia wniosku o wydanie osadzonemu w ramach rekompensaty odzieży z pomocy postpenitencjarnej. 
W związku ze zniszczeniem odzieży skarżącemu została wydana w zamian odzież skarbowa: bluza, spodnie, koszula i trzewiki. Z uwagi na to, 
że zniszczone zostały wszystkie jego ubrania, w tym także bielizna, powinien 
je otrzymać ze środków pomocy postpenitencjarnej. Pomoc taka nie została mu udzielona. W związku z powyższym Dyrektor zadecydował o przygotowaniu 
i przesłaniu skarżącemu, który został przetransportowany do Aresztu Śledczego w Poznaniu, paczki z odzieżą ze środków postpenitencjarnych, w ramach rekompensaty za zniszczenie jego prywatnej odzieży. Z uwagi na fakt, iż żadna ze służb nie brała na siebie odpowiedzialności za powstałe nieprawidłowości 
i zaniedbania Dyrektor zadecydował o wszczęciu odrębnego postępowania wyjaśniającego. W jego wyniku Dyrektor przeprowadził rozmowy dyscyplin-nujące z oddziałowym, wychowawcą oraz magazynierem, którzy nie dochowali należytej staranności w prawidłowym załatwieniu sprawy skarżącego. Ponadto wszczęte zostały prace nad zmianą Regulaminu Zakładu Opieki Zdrowotnej 
w tutejszej jednostce. W regulaminie tym zostanie określona procedura postępowania w sprawach dotyczących ewentualnego niszczenia rzeczy należących do osadzonych w związku z wykryciem choroby zakaźnej bądź pasożytów. Uregulowany również zostanie obieg dokumentacji z tym związanej. 
~	Areszt Śledczy w Olsztynie (DD-05I0/12/08/S); skarga dotycząca nieza-pewnienia osadzonemu łóżka do spania w celi mieszkalnej, a jedynie materac. 
W związku z powyższym kierownicy działów: ewidencji, penitencjarnego 
i ochrony zostali zobowiązani do dołożenia wszelkich starań, aby podobne sytuacje nie miały miejsca w przyszłości. Skargę omówiono na posiedzeniu kierownictwa jednostki. 
~	Zakład Karny w Wojkowicach - skarga dotyczyła niewłaściwego osadzenia. Skazany został niewłaściwie rozmieszczony, mimo, że do administracji wpłynęło pismo Sądu Okręgowego w Katowicach, w którym zwrócono się 
o nie osadzanie skazanego z osobami grypsującymi i współoskarżonymi. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Katowicach uznał skargę za zasadną. 
Z funkcjonariuszami winnymi powstałych zaniedbań Dyrektor przeprowadził rozmowy dyscyplinujące, natomiast bezpośrednich przełożonych pouczył 

o konieczności sprawowania większego nadzoru nad pracą podległych funkcjonariuszy oraz prowadzenia szkoleń. 
~	Zakład Karny w Kamińsku (OI/OP-05I0/159/08/S); skarga dotycząca nieudzielenia osadzonemu informacji o adresach Rzecznika Praw Odpowie-dzialności Zawodowej i Okręgowej Izby Lekarskiej. W celu uniknięcia 
w przyszłości podobnych nieprawidłowości, polecono wychowawcom oraz kierownikowi działu służby zdrowia udostępniać osadzonym adresy obu instytucji i umieszczono je na tablicy informacyjnej w ambulatorium. Ponadto dyrektor jednostki przeprowadził rozmowę i zwrócił uwagę zastępcy dyrektora, który podjął w tej sprawie odmowną decyzję. 
~	Areszt Śledczy w Krakowie Podgórzu (OI/OP-05I0/156/08/Pd); skarga dotyczyła nieuprawnionych zapisów na obwolucie akt osobowych cz. "B" osadzonego. Z zapisów wynikała informacja o nie ukończonym pełnym 
cyklu terapii alkoholowej. Jak ustalono na podstawie oświadczenia ówczesnego wychowawcy oddziału terapeutycznego, zapis na obwolucie akt osobowych cz."B" został sporządzony na potrzeby wewnętrzne kadry penitencjarnej. Zapis ten powinien zostać usunięty przed wytransportowaniem osadzonego do innej jednostki penitencjarnej. Postępowanie skargowe wykazało, że wychowawca pozostawił tenże zapis na obwolucie akt przez nieuwagę. Skarga została uznana za zasadną przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Krakowie. 
Z funkcjonariuszem winnym zaistniałej sytuacji przeprowadzono rozmowę dyscyplinującą kładąc szczególny nacisk na poprawność prowadzenia akt osobowych. Skarga została szczegółowo omówiona na posiedzeniu kiero-wnictwa jednostki. Ponadto zobowiązano kierowników działów terapeuty-cznego i penitencjarnego do przeprowadzenia szkolenia podległym im pracowników, z zakresu prowadzenia dokumentacji służbowej. Kierownik działu penitencjarnego omówił powyższy przypadek na odprawie penitencjarnej oraz okresowo kontroluje sposób prowadzenia akt osobowych cz. "B".

4. Informacja o działaniach podejmowanych w celu likwidacji przyczyn skarg i poprawy działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej
	Podejmowane w więziennictwie działania w celu eliminowania przyczyn 
i źródeł skarg miały, podobnie jak w latach poprzednich wielokierunkowy charakter. Z jednej strony koncentrowały się na wnikliwym badaniu zasadności zarzutów zawartych w skargach i usuwaniu stwierdzonych w toku tych czynności uchybień w postępowaniu administracji więziennej wobec osób wnoszących skargi, z drugiej zaś na realizowaniu takich przedsięwzięć, które zapewniłyby prawidłową działalność jednostek organizacyjnych Służby Więziennej na wszystkich odcinkach ich funkcjonowania. Tym samym eliminowałyby bądź przeciwdziałałyby ewentu-alnym nieprawidłowościom w realizacji ustawowych zadań Służby Więziennej, 
w tym także w zakresie przestrzegania praw osób pozbawionych wolności. 
Te ostatnie działania dotyczyły zwłaszcza zapewnienia skutecznego nadzoru nad jednostkami podległymi, prawidłowego funkcjonowania kontroli zewnętrznej 
i wewnętrznej oraz szkoleniu kadry, która ma te zadania realizować.
	W ostatnich kilku latach we wszystkich jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej wdrożono, sprawdzony już w praktyce, jednolity sposób postępowania 
w przypadku stwierdzenia zasadności skargi i przeciwdziałania występowaniu skarg zasadnych. Ustalone zasady postępowania, realizowane także w 2008 r. polegały 
na tym, że:
•	w każdym przypadku uznania skargi za zasadną organ nadzoru, który załatwił 
ją pozytywnie, wysyłał odrębne pisma do dyrektorów jednostek, na działalność których skargę tą złożono. Wskazywano w nich na popełnione uchybienia, żądając ich wyeliminowania i przeprowadzenia czynności wyjaśniających, mających na celu ustalenie przyczyn i osób winnych zasadności skargi oraz podjęcia niezbędnych działań organizacyjnych i kadrowych, które pozwoliłyby na ich uniknięcie w przyszłości. Działania takie podejmowano także wówczas, jeżeli skargę uznano wprawdzie za bezzasadną, ale w toku postępowania skargo-wego stwierdzono inne, nie objęte przedmiotem skargi, uchybienia w funkcjo-nowaniu jednostki organizacyjnej, której działalności skarga dotyczyła,

•	dyrektorzy jednostek, w których stwierdzono skargę zasadną, omawiali ją 
na posiedzeniach kierownictwa, a ustalone w toku postępowania wyjaśniającego okoliczności i przyczyny zasadności skargi były przedmiotem szkoleń wewnątrz-zakładowych funkcjonariuszy i pracowników zatrudnionych w tych komórkach organizacyjnych jednostki, w których stwierdzono nieprawidłowości skutkujące pozytywnym załatwieniem skargi,
•	starano się na bieżąco realizować należne osadzonym uprawnienia, szczególnie 
w zakresie terminowego wykonywania różnych działań, np. w sferze opieki zdrowotnej, opiniowania, załatwiania próśb, udzielania informacji o przy-sługujących im uprawnieniach oraz w sprawach przez nich zgłaszanych,
•	podejmowano oddziaływania psychologiczne i wychowawcze wobec osa-dzonych cierpiących na różnego rodzaju dewiacje, skutkujące m.in. prezento-waniem zachowań roszczeniowych,
•	uwzględniano w bieżącej pracy wnioski z analiz dotyczących skargowości osadzonych z lat ubiegłych,
•	okresowo analizowano informacje o ilości i zasadności skarg w podległych 
i nadzorowanych jednostkach organizacyjnych,
	W razie uznania skargi za uzasadnioną prowadzone były czynności zmierzające do ustalenia osób winnych stwierdzonych nieprawidłowości oraz do skutecznego przeciwdziałania ich powstawaniu. Przełożeni personalni osób, 
które przyczyniły się do zasadności skargi, starali się, w każdym indywidualnym przypadku, ustalić przyczyny nieprawidłowego postępowania podległej im kadry, określić stopień zawinienia poszczególnych funkcjonariuszy i pracowników oraz podjąć niezbędne i skuteczne działania profilaktyczne, a w razie potrzeby również dyscyplinujące.
	Z informacji dyrektorów okręgowych Służby Więziennej wynika, 
że w 2008 r. – w związku z pozytywnym załatwieniem skarg w sprawach osób pozbawionych wolności – wobec 178 funkcjonariuszy i pracowników więzien-nictwa zastosowano 178 różnego rodzaju środków dyscyplinujących, w tym wobec: kierowników jednostek i ich zastępców – 3, wobec kierowników działów 
(z-ców) - 19, wobec dowódców zmiany (z-ców) – 10 i wobec funkcjonariuszy pełniących służbę na innych stanowiskach lub posterunkach ochronnych - 137 
oraz w stosunku do 9 pracowników cywilnych.
	W analizowanym okresie ze 144 osobami, które przyczyniły się do powstania skarg zasadnych, przeprowadzone zostały rozmowy ostrzegawcze, 4 osobom cofnięto bądź obniżono dodatek służbowy, 9 osobom nie przyznano okresowej nagrody pieniężnej, natomiast wobec 30 osób zastosowano innego rodzaju środki dyscyplinujące. 
	W 2008 r., podobnie jak w latach poprzednich, dużą wagę przywiązywano 
w więziennictwie do szkolenia kadry i egzekwowania od funkcjonariuszy 
i pracowników znajomości przepisów normujących wykonywanie kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania oraz przepisów ogólnie obowiązujących, dotyczących m.in. działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, jako niezbędnego warunku prawidłowego wykonywania przez personel penitencjarny powierzonych mu czynności służbowych i profesjonalnego przygotowania go 
do realizacji zadań Służby Więziennej.
	Wzorem ubiegłych lat prowadzono szkolenie funkcjonariuszy zajmujących 
się problematyką skargową, zarówno na szczeblu okręgowych inspektoratów, 
jak i jednostek podstawowych. Centralny Zarząd Służby Więziennej zorganizował dla tych osób naradę instruktażowo – szkoleniową w Ośrodku Doskonalenia Kadr Służby Więziennej w Zwartowie, w której w charakterze wykładowców, oprócz funkcjonariuszy Centralnego Zarządu Służby Więziennej, brali udział także: przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Sędzia Sądu Okręgowego 
w Gdańsku.
	W trakcie szkolenia omówiono m.in. analizę skarg za rok 2007, sporządzoną 
w Biurze Kontroli i Inspekcji, wyniki kontroli zewnętrznych przeprowadzanych przez Centralny Zarząd Służby Więziennej z zakresu tej problematyki, przykłady skarg uznanych za zasadne, działania podejmowanych przez Centralny Zarząd Służby Więziennej i niektórych dyrektorów okręgowych w celu eliminowania przyczyn skarg w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej oraz stan prac 
w zakresie wprowadzenia z życie systemu informatycznego „Centralna Baza Danych osób pozbawionych wolności Noe.NET– moduł prawny”, w części dot. prowadzenia ewidencji skarg, próśb i wniosków w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej oraz dokonano audiowizualnej prezentacji podręcznika dla użytko-wników z zakresu Modułu Prawnego programu komputerowego „Noe. NET”.
	Jak co roku, zdecydowana większość dyrektorów okręgowych zorganizowała szkolenia dla funkcjonariuszy z podległych im jednostek organizacyjnych, którym powierzono wykonywanie zadań związanych z rozpatrywaniem i załatwianiem skarg, próśb i wniosków w sprawach osób pozbawionych wolności. W trakcie szkoleń i narad instruktażowo-szkoleniowych, omawiano m.in. ustalony przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości tryb rozpatrywania i załatwiania skarg, próśb i wniosków w sprawach osób przebywających w zakładach karnych 
i aresztach śledczych, stwierdzone w toku kontroli zewnętrznych nieprawidłowości w tym zakresie, przykłady skarg zasadnych, jakie miały miejsce w poszczególnych jednostkach organizacyjnych, a także sposób prowadzenia i dokumentowania czynności wyjaśniających w toku postępowań skargowych oraz zasady prowadzenia ewidencji i sprawozdawczości w zakresie rozpatrywania i załatwiania skarg, 
próśb i wniosków w sprawach osób pozbawionych wolności.
Niezależnie od przedsięwzięć podejmowanych w celu zapewnienia rzetelnego rozpatrywania skarg, próśb i wniosków osób osadzonych w zakładach karnych 
i aresztach śledczych, w 2008 r., podobnie jak w latach poprzednich, konty-nuowano w więziennictwie działania ukierunkowane na zapewnienie właściwego nadzoru nad działalnością podległych jednostek organizacyjnych, w tym m.in. poprzez prowadzenie planowej i systematycznej kontroli zewnętrznej, która dostarczałaby informacji o prawidłowości działania, doborze środków i wykony-waniu zadań przez te jednostki, zarówno w zakresie przestrzegania praw osób pozbawionych wolności, jak i realizacji całokształtu zadań więziennictwa. 
	W toku kontroli zewnętrznych jednostek organizacyjnych Służby Więziennej zakresem kontroli obejmowano również tryb przyjmowania, ewidencjonowania, rozpatrywania oraz załatwiania skarg, próśb i wniosków w sprawach osób pozbawionych wolności.
	Z informacji zawartych w opracowaniach analitycznych problematyki skargowej, nadesłanych do Centralnego Zarządu Służby Więziennej przez dyrektorów okręgowych Służby Więziennej wynika, że w 2008 r. zarządzili oni kontrolę trybu i sposobu załatwiania skarg, próśb i wniosków w prawie wszystkich nadzorowanych zakładach karnych i aresztach śledczych, na których działalność wnoszone były skargi.
	W 2008 r. sprawy związane z załatwianiem skarg, próśb i wniosków 
w sprawach osób pozbawionych wolności były przedmiotem kontroli zewnę-trznych przeprowadzonych przez Zespół do Spraw Skarg Osób Pozbawionych Wolności w Biurze Prawnym CZSW. Zakresem kontroli obejmowano prawi-dłowość przyjmowania, rozpatrywania i załatwiania skarg, próśb i wniosków przez kierowników podstawowych jednostek organizacyjnych oraz dyrektorów okręgo-wych Służby Więziennej. Przeprowadzono 13 kontroli (w ramach kontroli kompleksowej – 3, w ramach kontroli problemowej – 8, w ramach kontroli doraźnej – dwie kontrole). Ustalenia kontroli Centralnego Zarządu Służby Więziennej, jak i okręgowych inspektoratów nie wykazywały w 2008 r. istotnych nieprawidłowości w załatwianiu skarg, próśb i wniosków w sprawach osób pozbawionych wolności w większości jednostek objętych kontrolą. W nielicznych przypadkach stwierdzono powtarzające się rokrocznie uchybienia dotyczące zwłaszcza:
-	nie obejmowania postępowaniem skargowym niektórych, podnoszonych w skargach zarzutów, bądź nie dokumentowania właściwymi dowodami istotnych okoliczności badanej sprawy,
-	nie zawiadamiania skarżącego o ostatecznym terminie załatwienia jego skargi 
w przypadku niemożności dotrzymania terminu przewidzianego obowiązu-jącymi przepisami z przyczyn niezależnych od organu rozpatrującego skargę, 
czy też przekraczania wyznaczonego pierwotnie terminu załatwienia skargi, 
o którym wcześniej poinformowano skarżącego.
	W razie ujawnienia nieprawidłowości, zarządzający kontrolę każdorazowo kierował do jednostki kontrolowanej wystąpienie pokontrolne z żądaniem ich wyeliminowania w określonym terminie. 
	W szczególnie uzasadnionych przypadkach zarzuty zawarte w skargach osadzonych były badane bezpośrednio na miejscu zdarzenia przez przedstawicieli jednostki organizacyjnej nadrzędnej nad jednostką organizacyjną, której działalności skarga dotyczyła. W 2008 r. w taki sposób rozpoznanych zostało w więziennictwie łącznie 2398 skarg.
5. Podsumowanie i wnioski
	Przeprowadzona analiza wskazuje, że jednostki organizacyjne Służby Więziennej realizowały w 2008 r. wnioski wynikające z opracowanej w Mini-sterstwie Sprawiedliwości "Informacji o sposobie przyjmowania i załatwiania skarg 
i wniosków obywateli skierowanych do resortu Sprawiedliwości w 2007r.", odnoszące się 
do działalności więziennictwa. Działania te powinny być kontynuowane w 2009 r. w szczególności w zakresie:
•	dalszego przeprowadzania systematycznych kontroli zewnętrznych podległych 
i nadzorowanych jednostek organizacyjnych, w tym kontroli przestrzegania przepisów normujących załatwianie wniosków, skarg i próśb osób osadzonych 
w zakładach karnych i aresztach śledczych,
•	dalszego doskonalenia zawodowego funkcjonariuszy i pracowników więzien-nictwa z uwzględnieniem problematyki skargowej, przepisów prawnych oraz techniki przeprowadzania i dokumentowania postępowań wyjaśniających,
•	badania bezpośrednio na miejscu zdarzenia przez przedstawicieli jednostki nadrzędnej skarg, wskazujących na niepraworządne postępowanie funkcjo-nariuszy i pracowników więziennictwa,
•	wykorzystywania informacji wynikających ze skarg zasadnych dla usprawnienia działalności jednostek organizacyjnych, których skargi dotyczyły,
	Ponadto niezbędna jest:
-	zmiana lub nowelizacja rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 
13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania próśb, skarg i wniosków osób osadzonych z w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. Nr 151, poz. 1467), głównie pod kątem uproszczenia procedur przyjmowania, rozpatrywania 
i załatwiania próśb i skarg.

WNIOSKI

	Z niniejszego opracowania wynika, że przy wzroście wpływu skarg do resortu, systematycznie maleje odsetek skarg uznawanych za zasadne.
	Niemniej jednak należy kontynuować działania eliminujące uchybienia 
w pracy wymiaru sprawiedliwości, a skutkujące składaniem skarg zasadnych.
	W związku z powyższym, konieczne jest:
~	sumienne wykonywanie powierzonych zadań przez wszystkich pracowników resortu sprawiedliwości,
~	respektowanie procesowych uprawnień stron,
~	nadzorowanie sprawności postępowań rozpoznawczych, zwłaszcza w tzw. sprawach „starych”,
~	wyznaczanie pierwszych terminów rozpraw bez zbędnej zwłoki i unikanie ich odraczania na zbyt odległe terminy,
~	niezwłoczne rozstrzyganie w kwestiach incydentalnych,
~	wyposażenie sądów w skuteczne instrumenty prawne dyscyplinowania stron, pełnomocników, biegłych oraz innych uczestników postępowań, 
~	należyte traktowanie stron i osób zgłaszających się w różnorodnym charakterze do Ministerstwa Sprawiedliwości  i jednostek terenowych resortu,
~	umożliwienie osobom najuboższym łatwiejszego dostępu do nieodpłatnej pomocy prawnej,
~	kontynuowanie praktyki osobistego nadzoru prezesów sądów i szefów prokuratur nad sprawami, w których dostrzeżono nieprawidłowości, 
poprzez żądanie okresowych sprawozdań o ich toku, dokonywanie kontroli akt, omawianie uchybień oraz odbieranie wyjaśnień od winnych zaniedbań, 
~	podejmowanie zdecydowanych działań w zakresie udzielania pomocy osobom pokrzywdzonym przestępstwem,

~	dokonywanie systematycznych kontroli biur komorniczych pod kątem prawidłowości pobieranych kosztów i operatywności komorników prowa-dzących postępowania, szczególnie w sprawach alimentacyjnych i dotyczących drobnych kwot,
~	prawidłowe kwalifikowanie korespondencji pochodzącej od skarżących,
~	przestrzeganie przy załatwianiu skarg obowiązujących terminów, a w przy-padku niemożności ich zachowania informowanie skarżących o przyczynach opóźnienia wraz ze wskazaniem nowego terminu,
~	ustosunkowywanie się do wszystkich zarzutów i sporządzanie odpowiedzi 
w zrozumiałej formie, 
~	okresowe dokonywanie kontroli terminowości załatwiania skarg,
~	omawianie przykładów skarg zasadnych podczas narad i szkoleń, celem zapobiegania w przyszłości podobnym uchybieniom, 
~	wykorzystywanie informacji o uchybieniach wynikających ze skarg zasadnych dla usprawnienia pracy poszczególnych jednostek organizacyjnych resortu, 
~	stosowanie odpowiednich środków dyscyplinujących wobec winnych zaistnia-łych nieprawidłowości i uwzględnianie ich przy awansach i ewentualnych nagrodach,
~	doskonalenie zawodowe pracowników,
~	dalsze dokonywanie przez Centralny Zarząd Służby Więziennej i Okręgowe Inspektoraty Służby Więziennej systematycznych kontroli działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, a także egzekwowanie od administracji więziennej należytego wykorzystywania ustaleń tych kontroli 
oraz realizacji poleceń i wniosków pokontrolnych,
~	kontynuowanie dotychczasowych działań dyrektorów okręgowych Służby Więziennej o wykorzystywaniu informacji wynikających ze skarg zasadnych 
dla usprawnienia działalności tych jednostek, których skargi dotyczą,
~	szkolenie funkcjonariuszy i pracowników jednostek organizacyjnych Służby Więziennej wykonujących zadania związane z załatwianiem skarg, próśb 
i wniosków osadzonych. 

	Niniejszą informację sporządzono na podstawie zestawień statystycznych 
i materiałów analitycznych przedstawionych przez kierowników jednostek organizacyjnych resortu.

  Sprawozdanie sporządzono:
w Wydziale Skarg i Wniosków
pod nadzorem Naczelnika Wydziału

	Moniki  RYDZAK

z tym, że Rozdział V opracowano
w Centralnym Zarządzie Służby Więziennej

         AKCEPTOWAŁ:
ZASTĘPCA DYREKTORA
       BIURA MINISTRA

Anna SUSKA-BARANOWSKA